A Gentle Land, which has many places waiting to be discovered. We invite You to visit Kociewie!

Kociewie. Ethnical-cultural land of Pomerania spreads from  Gdansk county to Chojnice on the line of Tczew-Starogard Gdanski – Swiecie.

- It was winter, 1807. There were fights between Polish and French troops fighting with the Prussians to get part of this land back. Lieutenant colonel Hurtig was informing gen Jan Henryk Dabrowski about moving the soldiers “towards Gociewie”. This fragment of a letter sent February 10 from Nowe, near Wistula River was the first time, the name of this area was mentioned – says Piotr Konczewski, a director of the Local Tourists Board KOCIEWIE.

There are 340.000 inhabitants living in Kociewie. They are called “Kociewiacy”, along with Kashubians, one of the most important social group in Pomerania. Let’s focus more on the practice, not theory. In our conversation We shall ask Piotr Konczewski about the things what characterise Kociewie and why it is worth coming here…

Piotr Konczewski: - It is worth coming to Kociewie for the several century tradition which testimony is the folk art, the dialect and local food. For unforgettable landscapes, historical heritage and original folk food. But first and foremost for people in Kociewie always welcome You with serenity.

Vistula bridges in Tczew, fot: pomorskie.travel

Pomerania.travel: - What we have to visit in Kociewie?

P.K.: - Kociewie is the land, which You can visit at any time of the year. It is really worth visiting Tczew to see the bridge from XIX c built by Carl Lentze, famous at that time architect. There is the only in Poland river museum here, Vistula River Museum, where in Wreck Conservatory Centre You can see boats from all over the world. For art fans there is a Art Factory, where You can visit different kinds of art exhibitions.

One more place important on the map of Kociewie is Pelplin, the spiritual capital of the region. There is a massive construction of the Basilica church with a famous painting by Herman Han “The coronation od St. Virgin Mary”. The Cistercians, while building the monastery did not forget about the citizens and the Holy Spirit church was built for them. You can find different styles of the interior there, form gothic to neo - baroque.   In a Diocese Museum there is the only in Poland piece of Gutenberg Bible. It is one of the most precious book in the world. A very special place in Pelplin is a hill near the city. June 6 1999, pope  John Paul II celebrated a mass there. Today a lot of pilgrimages come there.

Cistercian abbey in Pelplin, fot: UM Pelplin

Pomorskie.travel: - Kociewie is also associated with the ancient settlements and medieval constructions…

P.K.: - Fans of medieval tournaments should visit Gniew and the former Teutonic Castle, which was built in XIII/XIV c. It was a seat of a House Commander and later a Polish foremen, including, the most famous one,  - John III Sobieski. Today, there are tournaments and historical show’s organised here. While visiting the city, go and see the Old Town, where the square has remained its medieval shape.

Following the tradition of medieval nights, we have to also mention Johannites, whose castle was in Skarszewy and today You can see its remaining. Have a look also at the market square and medieval city walls.

Owidz Settlement is situated  close to the capital of Kociewie and also offers meetings with the history. There is reconstructed  settlement from IX c. where old Slavic tribes used to live. There is a Mythological Slavic Museum there too, where in a modern way You can learn more about people who lived here in the past.

Owicz settlement, fot: pomorskie.travel

Pomorskie.travel: - What about the capital of Kociewie?

P.K.: - Of course, it is worth going to Starogard Gdanski, the capital of the region. This settlement was built on the former ancient Amber Route and St. Mathew church still remembers those times. The church was built in XIV c. and impresses us with the number of sacral artefacts. Walking around the city pay your attention to the touristic trail, called “The crown and the cross”. Following it You will see the most important places in the city – for example the square market in the Old Town and three towers: Gdansk, Triangle and Tczew. There are also two history and cultural facilities here. Museum of Kociewie Land where You know more about the history and the culture of the region and the Musuem of Rokitna Chevau-leger, where You can have a living history lesson.

Pomoreskie.travel: - Kociewie is also a place for the active tourists.

P.K.: - There are over 800 km of cycling paths in the region, called Cycling Trail of Kociewie. They lead through the most interesting and most beautiful areas of Kociewie. The fans of water sports can go canoeing down the two rivers. Wda – a calm river where You can admire the nature of Wda Landscape Park or Zurski Lagoon. Those, who need adrenaline choose Wieżyca River, which is very curly and can offer us some surprises.

Canoeing down the Wieżyca river, fot: LOT Serce Kaszub

Pomorskie.travel: - Kociewie has extremely rich culture. There are famous embroidered table cloths and napkins here with flower, wheat and poppyseed patterns. There is also a typical kind of tree shaped laces on vest typical for the women folk clothes tradition.

P.K.: - Yes, indeed. What’s more – along with the embroidery and the traditional clothes people in Kociewie has got their characteristic dialect, which is registered as a part of the greater Poland dialect. The culture of Kociewie that is also its kitchen and food, which is very varied  because the food was different at the lakes and rivers and different in the low lands and forests. There were mainly vegetables, fruits, forest fruits and fish. Meat was served usually during festivals.

Pomorskie.travel: - People from Kociewie, Low Lands, citizens from the Tricity. Shared life is in peace and symbiosis…

P.K.: - Of course, it is… We are aware of the fact that people come to Pomerania to visit mainly the Tricity with Gdansk and the sea side. Kociewie has got many advantages from that as well. More and more tourists, during summer time, organise loser and further trips away from the beach … to Kociewie.

Castle in Gniew, fot: Castle in Gniew

I can admit, we are less popular that Kashuby region but popularity is not the same as the attractiveness and the touristic potential. The last one is on our side. I am sure we have far more to offer when the cultural tourism is concerned: artefacts, such as Pelplin or Gniew, the Owidz settlement, an arboretum in Wirty, the complex of the Art Factory in Tczew, Vistula River Museum and the Centre of Wreck Conservation. We have to also remember about the Nowe near Vistula , Swiecie or Tlen. All that, plus the attractions of the active tourism: cycling or canoeing and the offers of the holiday resorts and guesthouses with good food can become an alternative for the nearby Kashuby and even the sea side resorts.

Szlakiem Zamków Gotyckich. Z wizytą na Zamku Gniew

Szlakiem Zamków Gotyckich. Z wizytą na Zamku Gniew

Budowali je dziesiątki lat. Były symbolem ich wielkości, władzy, ale też miejscem, gdzie tak licznie mogli się gromadzić. Średniowieczne zamki budowane przez Krzyżaków na Pomorzu zachowały się do dziś. Podróż Szlakiem Zamków Gotyckich to wyjątkowa sposobność spotkania z historią i tradycją sprzed setek lat.

Choć największym zamkiem gotyckim pozostaje ten najsłynniejszy w Malborku, my dziś zaglądamy do Zamku Gniew. O jego historii opowiada Jarosław Struczyński, kasztelan gniewski, porucznik chorągwi husarskiej Jaśnie Wielmożnego Pana Mieczysława Struka, marszałka województwa pomorskiego, dyrektor artystyczny Zamku Gniew, organizator widowisk i spektakli batalistyczno-historycznych. Za swoją działalność został uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami i wyróżnieniami.

 

Pomorskie.travel: Zamki gotyckie na Pomorzu to pamiątka po czasach średniowiecza, gdy na Pomorzu i Warmii i Mazurach panował Zakon Krzyżacki. Choć było to ponad 700 lat temu, w regionie nadal napotkać możemy na ich ślady, i to całkiem niemałe. Turystom polecić można Szlak Zamków Gotyckich. Ile zamków gotyckich mamy na Pomorzu? Gdzie są położone?

 

Jarosław Struczyński: Pierwszą posiadłością Zakonu Krzyżackiego na Pomorzu była ziemia gniewska, którą pozyskał on w 1276 w drodze nadania przez Sambora II, księcia lubiszewsko-tczewskiego. Nadanie potwierdzone zostało przez jego następcę Mściwoja II, po zawartym w 1283 roku układzie z Zakonem Krzyżackim w Miliczu na Śląsku. Po opanowaniu Gdańska w 1308 roku, Zakon stworzył nową strukturę organizacyjną na terenie Pomorza, zakładając liczne komturstwa i podrzędne jednostki administracyjne, czyli prokuratorie, i wójtostwa. Wiązało się to z budową zamków komturskich stanowiących siedzibę konwentu z komturem na czele. Najczęściej lokalizacja zamku wiązała się z lokacją miasta na prawie chełmińskim lub magdeburskim. Jeśli uwzględnić dzisiejszy obszar województwa pomorskiego, to największym zamkiem pozostaje stołeczny Zamek w Malborku, którego budowę rozpoczęto w latach 70. XIII wieku. Po przeniesieniu w 1308 roku stolicy Zakonu z Wenecji do Malborka nastąpiła trwająca ponad  100 lat rozbudowa Malborka, który stał się największym w Europie obiektem warownym zbudowanym z cegły. Jednym z najstarszych jest zamek w Dzierzgoniu, którego ruiny odsłonięto w ostatnich latach.

Chronologicznie, kolejnym zamkiem zbudowanym przez zakon jest zamek komturski w Gniewie, największa twierdza Zakonu na lewym brzegu Wisły, pozwalająca na kontrolę szlaku wiślanego i lądowego z Królestwa Polskiego do portu w Gdańsku i Elblągu. Ważną rolę odgrywały wiele młodsze zamki w Gdańsku, Bytowie, Człuchowie, Lęborku, Starej Kiszewie, Pucku, Grabinach, z których w dobrym stanie przetrwał jedynie Zamek w Bytowie, a w znacznej części Zamek w Sztumie, letnia rezydencja wielkich mistrzów, zbudowana w połowie XIV wieku. Większość tych budowli została rozebrana w całości lub w części po pierwszym rozbiorze Polski przez rząd pruski, który traktował je jako źródło cennego materiału budowlanego. Dopiero epoka romantyzmu i jej zainteresowanie średniowieczem zatrzymało ten proces, który pewnie nie oszczędziłby nawet Malborka. Jedynie ważne funkcje użyteczności publicznej ratowały te obiekty, jak choćby zlokalizowanie w połowie XIX wieku w zamku w Gniewie ciężkiego więzienia dla recydywistów.

 

Pomorskie.travel: Chociaż zamki gotyckie kojarzą się przede wszystkim z Krzyżakami, nie wszystkie budowle tego typu budowane były przez ten zakon... 

 

Jarosław Struczyński: Pomorze jeszcze przed przybyciem było terenem działania Zakonu Joannitów, którzy siedzibę swej komandorii założyli w Lubiszewie, koło Tczewa, a zamek, odkupiony później przez Krzyżaków, postawił w Skarszewach. Warto też wspomnieć o jedynej poza Hiszpanią siedzibą zakonu rycerskiego Calatrava w podgniewskiej wsi Tymawa. Rycerze z półwyspu Iberyjskiego przybyli tu w 1226 roku, na dwa lata przed misją Krzyżaków w ziemi chełmińskiej. Ślad po nich zaginął z chwilą przybycia Krzyżaków. W pejzażu pomorskim spotkać można  również warowne siedziby biskupów. Piękny przykład zamku biskupiego odnajdziemy w Kwidzynie. Połączony z katedrą biskupa pomezańskiego stanowi przykład niezwykłej architektury pomorskiego ceglanego gotyku.

Zamek w Gniewie, fot. Pomorskie.Travel/Mateuch Ochocki
Zamek w Gniewie, fot. Pomorskie.Travel/Mateusz Ochocki

Pomorskie.travel: Dlaczego gotyk to właśnie zamki? Ile średnio trwała budowa takiego zamku? Jak bardzo niebezpieczne to było zadanie? Kto budował takie zamki? 

 

Jarosław Struczyński: Gotyk pomorski to nie tylko zamki. To dziesiątki wspaniałych świątyń zakonnych i duchowieństwa diecezjalnego. Gotyk to także zachowane średniowieczne  układy urbanistyczne, którego doskonałym przykładem jest Stare Miasto Gniew, lokowane w 1297 roku, z czytelnym układem średniowiecznych ulic, kamienicami  mieszczańskimi, kościołem świętego Mikołaja czy zachowanymi w znacznej części murami miejskimi.  Jednakże zamki, szczególnie te komturskie, swą kubaturą i lokalizacją będące symbolicznym podkreśleniem potęgi  zakonu, do dziś zachwycają swym widokiem mieszkańców miast i ich gości.

Warto też obalić kilka mitów narosłych wokół procesu budowy zamków krzyżackich, który w niektórych opowieściach podobny był do budowy przez tysiące niewolników piramid egipskich. Budowa zamku była oparta o znane nam dziś zasady. Inwestorem był zakon reprezentowany przez komtura, który zawierał umowę o wykonanie konkretnych prac budowlanych z wyspecjalizowanymi warsztatami rzemieślniczymi, na ogół z dużych miast pruskich. Proste prace ziemne i transportowe wykonywane były przez poddanych zakonu w ramach odrobku obowiązującego w systemie feudalnym.  Projekt architektoniczny ukazywał  strukturę wewnętrzną budynku określoną regułą zakonną i pozostałymi funkcjami, głównie obronnymi i magazynowymi. Na pierwszym piętrze zlokalizowane były główne pomieszczenie konwentu: kościół, kapitularz, refektarz, dormitoria, czasami infirmeria. Proces budowy rozłożony był na ogół na klika etapów.  Pierwszy zakładał budowę murów obwodowych i wieży głównej oraz budynków stanowiących piwnice i parter głównych skrzydeł. Z chwilą zapewnienia konwentowi bezpieczeństwa, w miarę pozyskiwanych dochodów, prace budowlane były kontynuowane i trwać mogły nawet do trzydziestu – pięćdziesięciu lat. Sam Malbork rozbudowywano ponad 100 lat.

 

Pomorskie.travel: Zamek w Gniewie to miejsce pana pracy, ale też ogromna historia średniowiecza…

 

Jarosław Struczyński: Miałem wielkie szczęście urodzić się w Gniewie, w cieniu ruin gniewskiej warowni. Całe dzieciństwo i młodość spędziłem na przedzamczu południowego zamku, w ogródkach działkowych użytkowanych przez moich rodziców. Odkąd pamiętam ruiny zamku zawsze mnie inspirowały. W dzieciństwie podjąłem decyzję, że jak dorosnę to odbuduję zamek w Gniewie. Opatrzność Boża stworzyła mi taką możliwość . W latach 90. zainicjowałem odbudowę i ożywienie zamku kierując Miejsko-Gminnym Ośrodkiem Kultury, korzystając z organizowanych przez samorząd gniewski robót publicznych. Około 2500 bezrobotnych mieszkańców gminy Gniew w ciągu pięciu lat podniosło Zamek z ruin, czyniąc z niego jeden z głównych w Polsce ośrodków popularyzowania historii i krzewienia tradycji. Było to ogromne wyzwanie zważając na to, że Zamek przez lata pozostawał w ruinie po pożarze z 1921 roku , który kompletnie strawił jego trzy skrzydła.

Przez wieki Zamek zachował swoją bryłę, a co również bardzo ważne, czytelny jest także układ przestrzenny całego Wzgórza Zamkowego. Prawie kompletnie zachowały się mury obronne  oraz częściowa zabudowa międzymurza wschodniego. Dawne dwa gotyckie budynki gospodarcze wchłonął zbudowany w XVII wieku tak zwany Pałac Marysieńki, którego budowę przypisuje się staroście gniewskiemu, królowi Janowi III Sobieskiemu. Część przedzamcza północnego zajmuje zbudowany w latach 30. XX wieku budynek koszar dla stacjonującego od 1920 w Gniewie 2 batalionu saperów 65 starogardzkiego pułku piechoty. Od 2010 roku Zamek pozostaje w rękach grupy Polmlek, zacnego mecenasa kultury i dziedzictwa narodowego. Trwa  właśnie kolejny etap rewitalizacji Zamku, w ramach którego Zamek i sąsiednie obiekty stały się świetnym i komfortowym zapleczem hotelowym i konferencyjnym. Konsekrowana ponownie w roku 1997 kaplica zamkowa umożliwia przeprowadzenie ceremonii zaślubin kontynuowanych później przyjęciem na zamkowym, królewskim, zadaszonym dziedzińcu. Począwszy od maja 2019 roku ruszy profesjonalne zaplecze rekreacyjne, zlokalizowane na międzymurzu północnym i piwnicach skrzydła północnego. Goście zamku skorzystać będą mogli z basenów, saun, jacuzzi i gabinetów odnowy biologicznej. Zatem dawny klasztor zakonu krzyżackiego gotowy jest przyjmować i relaksować strudzonych pielgrzymów.

 

Pomorskie.travel: Czym jest Chorągiew Husarska Marszałka Województwa Pomorskiego?

 

Jarosław Struczyński: Chorągiew Husarska Marszałka Województwa Pomorskiego jest jedną z najstarszych i najsprawniejszych grup rekonstrukcji historycznej odtwarzającej XVII-wieczną kawalerię w Polsce. Jej powstanie w 2004 roku zawdzięczamy panu Janowi Kozłowskiemu, który obdarzywszy porucznikostwem kasztelana gniewskiego, nakazał sformować chorągiew, w której dziś pod dowództwem pana Mieczysława Struka  służy 28 husarzy i 10 dam chorągwi husarskiej, wspomagających ceremonialnie swoich ojców i mężów. Chorągiew husarska wsławiła się udziałem w największych XVII-wiecznych inscenizacjach batalistycznych realizowanych w Polsce, Rosji i na Ukrainie. Jako pierwsza we współczesnej historii wykonała cykl spektakli konnych pt. Husaria chluba oręża polskiego w Muzeum Zbrojowni Królewskich w Leeds w Wielkiej Brytanii, który okazał się hitem sezonu 2017. Chorągiew uczestniczyła także w realizacji kilkunastu programów i filmów historycznych promujących historię Polski na świecie. 

Vivat Vasa Zamek w Gniewie, fot. Zamek w gniewie,
Vivat Vasa! Bitwa pod Gniewem 1626, fot. mat. organizatora

Pomorskie.travel: Zamek Gniew oferuje wyjątkowe spotkania z historią. Pokaz husarii to jedna z atrakcji. Na czym ona polega?

 

Jarosław Struczyński: Stała obecność w Zamku pocztów porucznika i namiestnika gwarantuje powtarzalne i regularne  spotkania z husarią. Mają one charakter pokazów plenerowych, realizowanych na arenie turniejowej zlokalizowanej na przedzamczu południowym. Arena wyposażona jest w kilkaset stałych, zadaszonych miejsc dla publiczności oraz w profesjonalne nagłośnienie i oświetlenie. Głównymi odbiorcami spektakli pozostają młodzi Polacy przybywający do Zamku w ramach wypraw edukacyjnych i rekreacyjnych, korzystając także z zajęć w warsztatach rzemiosł dawnych, praktykując w szkole szermierczej, integrując się w trakcie historycznych zabawach sprawnościowych czy uczestnicząc w spektaklu multimedialnym "Wakacje z Duchami". Popularyzowanie dziejów polskiej husarii ma z pewnością wymiar misji, dzięki której wzrasta w Polakach duma z własnej historii.

Arena turniejowa gości także średniowiecznych "Rycerzy Gniewu" ścierających się w konnych pojedynkach rycerskich w pełnych zbrojach płytowych z użyciem kopii. Sława gniewskiej areny rozniosła się już po świecie, a w kolejce do współzawodnictwa w Międzynarodowym Konnym Turnieju Rycerskim króla Jana III stoją najsławniejsi rycerze z trzech kontynentów, którzy spotkają się w tym roku w dniach 29-30 czerwca. Rycerze Gniewu to także zwycięzcy najbardziej prestiżowych turniejów w Anglii, Francji, Norwegii, Kanadzie czy USA.

Miłośnicy wojskowości i obyczaju XVII-wiecznego spotkają się w Gniewie w tym roku w dniach 9-11 sierpnia podczas kolejnej edycji projektu VIVAT VASA! Bitwa pod Gniewem 1626. Rozegrany zostanie Gniewski Turniej Husarski, odbędzie się inscenizacja bitwy z udziałem husarii, pancernych i rajtarów oraz setek żołnierzy pieszych z regimentów autoramentu narodowego i cudzoziemskiego. Staną przeciw sobie w bitwie Polacy i Szwedzi , jak w pamiętnym roku 1626. Stare Miasto zapełnią rzemieślnicy, w tym lokalnie kowale i płatnerze stając do Pokazu Sztuki Kowalskiej i Płatnerskiej Pamięci Marcina "Gasa" Manikowskiego, tragicznie zmarłego w roku ubiegłym świetnego kowala i szabelnika.

Doświadczenie gniewskich rekonstruktorów przekłada się także na bogatą ofertę atrakcji historycznych dla organizatorów konferencji, spotkań jubileuszowych czy wycieczek tematycznych. Uczestnicząc w wieczerzy w można spotkać Krzyżaków, polską szlachtę czy strażników pruskiego więzienia. W wielce humorystyczny sposób przedstawiają oni najciekawsze epizody z dziejów Zamku i jego mieszkańców. Podziwiać można najwyższej jakości repliki strojów i uzbrojenia, poznać obyczaj, kosztując przy tym wytrawnych dzieł zamkowej kuchni, na żywo oglądać starcia rycerzy pieszych i konnych czy szablowe pojedynki zadziornych szlachciców. Igrzyska parahistoryczne to świetna sposobność sprawdzenia sprawności ducha i ciała dla gości pragnących doświadczyć ekstremalnych zajęć integracyjnych w duch historycznym. Miłośnicy śpiewów gregoriańskich spotkać mogą w trakcie Nieszporów gniewski chór gregoriański Schola Cantorum Gymevensis, znany już w całej Europie.

W wakacyjne weekendy goście uczestniczyć mogą w cyklicznych Podróżach w Przeszłość, zażywając Salwy Armatniej na Anioł Pański czy podziwiając husarię lub ciężkozbrojnych średniowiecznych rycerzy w pojedynku kruszących kopie.

Tych, których miłość do kawalerii i zasobność portfela skłania do służby w husarii, przybyć mogą na comiesięczne Ćwiczenia Wojenne chorągwi husarskiej. Po rocznym, okupionym wielki wysiłkiem nowicjacie, można spodziewać się otrzymania regestru do chorągwi husarskiej i rozpocząć zaszczytną służbę Najjaśniejszej Rzeczypospolitej.