Bory Tucholskie to idealne miejsce na rodzinne wycieczki rowerowe. Kaszubska Marszruta to sieć 4 szlaków rowerowych wytyczonych w okolicach Chojnic, Brus czy Czerska. Pokonując prawie 200 km szlaków możemy poznać kulturę i tradycję miejscowej ludności jak również zapoznać się z najcenniejszymi przyrodniczo obszarami, czyli Parkiem Narodowym Bory Tucholskie. Poznaj szlaki rowerowe w Borach Tucholskich!


Komunikat dot. stanu szlaków

W związku z nawałnicą, która miała miejsce 11 sierpnia 2017 roku na terenie Borów Tucholskich, informujemy, że szlaki rowerowe Kaszubskiej Marszruty są przejezdne. Jednocześnie informujemu, że na niektórych odcinach wystepują utrudnienia związane z naprawą szlaków, a prowadzone roboty ograniczają możliwość płynnego przejazdu.

Kaszubska Marszruta została oczyszczona i doprowadzona do stanu użyteczności, jednak w dalszych częściach lasów nadal prowadzone są prace porządkowe, w związku z czym obowiązuje zakaz wchodzenia do lasów przyległych do ścieżek.


Czerwony szlak „Kaszubskiej Marszruty”

Adres:

89-606 Charzykowy

Długość trasy: 56 km

Typ roweru:
rower trekkingowy
górski

Trudność trasy: łatwa Przebieg trasy

pobierz ślad GPS

Prowadzący z Charzykowy do Czerska czerwony szlak to być może najciekawszy dla turystów odcinek "Kaszubskiej Marszruty".

Trasa o małej trudności ciągnie się wzdłuż dróg lokalnych po żwirowej, asfaltowej i betonowej nawierzchni przez jedne z najatrakcyjniejszych obszarów powiatu chojnickiego. Wybierając czerwony szlak, rowerzyści przemierzając lasy Borów Tucholskich miną na swojej drodze liczne jeziora, doliny rzek, miejscowości wypoczynkowe, a także zaznajomią się ze sztuką i kulturą kaszubską. Trasa oznakowana na całej długości. Na odchinku Chociński Młyn - Drzewicz pokrywa się z żółtym szlakiem Kaszubskiej Marszruty.

Czas potrzebny na pokonanie trasy: 6-7 godzin

Przebieg:

Charzykowy - (1,0 km) Stary Młyn - (3,8 km) Funka - (5,8 km) Bachorze - (10,5 km) Małe Swornegacie - (13,6 km) Chociński Młyn - (17,7 km) Swornegacie - (22,4 km) Drzewicz - (28,3 km) Wielkie Chełmy - (31,9 km) Czyczkowy - (33,4 km) Brusy-Jaglie - (34,6 km) Brusy - (37,9 km) Kosobudy - (43,5 km) Chłopowy - (46,7 km) Bielawy - (50,9 km) Sienica - (55,8 km) Czersk



Szlak zaczyna się na promenadzie w Charzykowach, przy skrzyżowaniu ulic Kormoranów i Łabędziej.


0 km - Charzykowy - duża miejscowość letniskowa położona nad Jeziorem Charzykowskim, kolebka polskiego żeglarstwa. Pierwotna osada mieściła się na południowo-zachodnim brzegu jeziora. Na Zamkowej Górze Krzyżacy założyli zamek pomocniczy Buchwald, należący do komturii człuchowskiej. W 1350 r. doszło do lokacji Charzyków. Na początku XX w. zaczęła rozwijać się turystyka, w 1912 r. powstało niemieckie Stowarzyszenie Żeglarskie, w 1922 r. Otton Weiland założył pierwszy w niepodległej Polsce klub żeglarski. Charzykowy znajdują się na terenie Zaborskiego Parku Krajobrazowego. Położony jest on na Równinie Charzykowskiej i obejmuje północno-zachodnią część Borów Tucholskich oraz skrawek Pojezierza Krajeńskiego. Większość obszaru zajmuje żwirowo-piaszczysta równina sandrowa powstała z roztopowych wód lodowcowych. Na terenie parku znajduje się 47 jezior, w większości rynnowych i wytopiskowych. Cennym elementem krajobrazu są oligotroficzne leśne jeziora lobeliowe. W lasach Zaborskiego Parku Krajobrazowego przeważają bory sosnowe rosnące na słabych glebach bielicowych. W południowej części parku, na terenie wzgórz morenowych, rosną naturalne lasy bukowe z bogatym runem. Ul. Kormoranów docieramy do szosy Charzykowy - Swornegacie. Tu zaczyna się ścieżka rowerowa z polbruku, biegnąca lewą stroną jezdni. Potem zmienia nawierzchnię na gruntową żwirowo-gliniastą, w miejscowościach przechodzi ona w nawierzchnię brukowaną. W osadzie Stary Młyn znajduje się kilka drzew pomnikowych, m.in. topole, w tym miejscu ścieżka przechodzi na prawą stronę szosy.

3,8 km - Funka - na początku wsi Funka przejeżdżamy na lewą stronę jezdni. Osada istniała już w XIV w., jej nazwa powstała od nazwiska Funk. Janina Bartkiewicz założyła tu w 1936 r. Harcerski Ośrodek Wodny, który w 1996 r. został przekształcony w Harcerskie Centrum Edukacji Ekologicznej.

5,8 km - Bachorze - wieś letniskowa wzmiankowana w 1772 r., w 1812 r. w jej okolicy legioniści udający się wraz z armią napoleońską na Moskwę postawili krzyż. Wjeżdżamy na chwilę na teren Parku Narodowego "Bory Tucholskie". Park Narodowy "Bory Tucholskie", utworzony w 1996 r., swym zasięgiem obejmuje cenne przyrodniczo, krajobrazowo i kulturowo fragmenty jednego z największych leśnych kompleksów w Polsce - Borów Tucholskich. Jego powierzchnia wynosi 4 613,04 ha, a otuliny 12 980,52 ha. Park Narodowy "Bory Tucholskie" to przede wszystkim obszar leśny (ponad 83% powierzchni Parku stanowią ekosystemy leśne). Dominującym typem gleb są gleby bielicowe, dlatego też przeważają siedliska borowe, z bardzo charakterystycznym borem suchym i świeżym. Istotny wpływ na walory przyrodnicze i krajobrazowe Parku mają wody. Występuje tutaj aż 21 różnych typów jezior, w tym bardzo cenne jeziora lobeliowe, dystroficzne i ramienicowe. We florze Parku stwierdzono występowanie wielu gatunków reliktowych. Są to m.in. zimoziół północny, trzcinnik prosty i nasięźrzał pospolity. Na uwagę zasługują liczne gatunki objęte ochroną, jak np.: widłaki, rosiczki, storczyki oraz szeroko reprezentowana grupa porostów. Do najcenniejszych przedstawicieli fauny należą m.in.: puchacz, bielik, zimorodek, traszka grzebieniasta, nocek duży i poskocz krasny. Pokonujemy ujście Strugi Siedmiu Jezior do Jeziora Charzykowskiego i przejeżdżamy na prawą stronę jezdni. Z parkingu po lewej rozpościera się panorama Jeziora Charzykowskiego. Docieramy do miejscowości letniskowej Małe Swornegacie, gdzie wracamy na lewą stronę jezdni.

10,5 km - Małe Swornegacie - w średniowiecznych dokumentach augustianów wzmiankowane jako Zwierzyniec, obecna nazwa pojawiła się w 2. połowie XVIII w. Malowniczo położone na przesmyku między Jeziorami Długim i Karsińskim oraz Charzykowskim. Przejeżdżamy przez zbudowany w ramach programu Kaszubska Marszruta most zwodzony na Brdzie, która łączy tu jeziora Charzykowskie i Długie. Jedziemy przez las do osady Chociński Młyn, gdzie skręcamy w prawo. Z lewej dołącza do nas szlak żółty z Charzyków. Można się nim dostać do czarnej pętli konarzyńskiej. Mijamy pozostałości po tartaku wodnym na rzece Chocinie, który powstał w XIX w., w 1923 r. uległ przebudowie. Jedziemy gruntową ścieżką biegnącą prawą stroną szosy nr 236 Konarzyny - Brusy. Docieramy do wsi Swornegacie.

14,1 km - Chociński Młyn

17,7 km - Swornegacie - duża miejscowość letniskowa, położona nad Jeziorem Karsińskim. Dość oryginalna nazwa wsi pochodzi według jednej z hipotez od połączenia słów: "swora", czyli warkocz pleciony z korzeni sosny i "gacenie", czyli umacnianie brzegów jezior. Swornegacie są jedną z najstarszych wsi kaszubskich, wzmiankowane były w dokumencie papieża Grzegorza X z 1272 r. Podczas okupacji wieś wysiedlono, a jej teren przeznaczono pod poligon, po wojnie zamierzano zalesić okolicę, ale ostatecznie wieś odbudowano. Jedziemy przez Swornegacie brzegiem Jeziora Karsińskiego, przez most na Brdzie i koło Kaszubskiego Domu Rękodzieła Ludowego oraz kościoła św. Barbary. Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego z ekspozycją dawnych sprzętów gospodarstwa domowego i sztuki ludowej. Neobarokowy kościół św. Barbary zbudowano w latach 1912-16 wg projektu Fritza Kunsta.


Wkraczamy w las, ścieżka rowerowa prowadzi do kolejnego letniska - Drzewicza.

22,4 km - Drzewicz - w połowie XVII w. istniała tu karczma położona przy brodzie na Brdzie. Po wojnie powstały ośrodki wypoczynkowe. Zachowała się leśniczówka z początku XX w. Ścieżka przerzuca się na lewą stronę jezdni, przekraczamy Brdę płynącą przesmykiem między Jeziorem Łąckim i Dybrzk. Szlak żółty opuszcza nas, skręcając w prawo do wsi Męcikał. Ścieżka biegnie dłuższą chwilę przez las, po jego opuszczeniu przed nami Wielkie Chełmy. Odtąd ścieżka zmienia nawierzchnię na asfaltową, w miejscowościach na kostkę brukową.

28,3 km - Wielkie Chełmy - wieś wzmiankowana w 1344 r., w XIX w. własność rodziny Sikorskich, prężnych gospodarzy i działaczy polskiego ruchu niepodległościowego. Zbudowali oni w latach 1852-53 dworek w stylu neogotyckim, przebudowany na początku XX w. Opuszczamy tu Zaborski Park Krajobrazowy i przejeżdżamy na prawą stronę szosy. Na początku wsi Czyczkowy wracamy na lewą stronę, na jej końcu ponownie jedziemy prawą stroną.

31,9 km - Czyczkowy - niewielka wieś, w której urodził się bł. ks. Józef Jankowski, patron Miasta i Gminy Brusy oraz miejscowej szkoły podstawowej. Mijamy osadę Brusy-Jaglie, znajduje się tu Chata Kaszubska nawiązująca do tradycyjnej zabudowy południowych Kaszub, powstała w 2005 r. Tuż obok znajduje się ekspozycja prac twórcy ludowego śp. Józefa Chełmowskiego. Od wjazdu do z pozoru niewielkiego gospodarstwa oczom odwiedzających ukazuje się fascynujący, wykreowany przez artystę świat pełen kaszubskich osobliwości, rzeźb, malowanych uli, instrumentów muzycznych i wynalazków. Na początku miasta Brusy ścieżka rowerowa Kaszubskiej Marszruty się kończy.

34,6 km - Brusy-Jaglie.

35 km - Brusy - liczące ok. 5 000 mieszkańców miasto stanowi centrum regionu Zaborów, zamieszkanego przez Zaboraków Krëbanów. Nazwa miejscowości pochodzi od słowa "brus" - kamień młyński. Wieś Brusy, wzmiankowana w 1324 r., lokowana była na prawie chełmińskim w 1351 r., od 1466 r. stanowiła własność królewską. W 2. połowie XIX w. Brusy stały się ośrodkiem ruchu kaszubskiego. Po 1945 r. miejscowość znacznie się rozrosła, a w 1988 r. uzyskała prawa miejskie. Najcenniejszym zabytkiem miasta jest kościół pw. Wszystkich Świętych. Neoromański kościół powstał wg projektu Adolfa Dankerta z Brandenburga w latach 1876-79 z inicjatywy księdza Augustyna Wiki-Czarnowskiego. Imponują jego rozmiary - 61 m długości, 26 m szerokości i 12,5 m wysokości. Jest to jeden z największych kościołów na Pomorzu. Wewnątrz znajduje się barokowy ołtarz "bracki" z XVII w. Jedziemy przez Brusy ul. Karnowskiego, Derdowskiego, Wojska Polskiego do ronda.

Tu spotykamy zielony szlak ze wsi Męcikał i razem z nim ul. Armii Krajowej, Targową, Ogrodową i Nad Dworcem docieramy do stacji kolejowej. Skręcamy w ul. Dworcową, jej lewą stroną biegnie brukowana ścieżka rowerowa. Jedziemy do wsi Kosobudy, przez którą przejeżdżamy ulicami św. Jana Nepomucena i Czerską.

37,9 km - Kosobudy - wieś istniała już w XIII w., w 1330 r. Krzyżacy utworzyli tu wójtostwo obejmujące znaczną część ziemi zaborskiej. Neogotycki kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa wybudowali ewangelicy w 1871 r. Naprzeciwko kościoła stoi dawna pastorówka, we wsi zachowała się również zabudowa z końca XIX w. i figura św. Jana Nepomucena z 1925 r. W szkole znajduje się Izba Regionalna. Mijamy kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa. Jedziemy teraz szosą bez wydzielonej ścieżki rowerowej. Na skrzyżowaniu z drogą do Kinic opuszcza nas szlak zielony, biegnący do Chojnic. Mijamy pomnik ofiar II wojny światowej i osadę Chłopowy. Pokonujemy mostem niewielką rzekę Niechwaszcz i jedziemy dość monotonnie przez las. Mijamy osadę Bielawy i skrzyżowania do położonych na uboczu przysiółków Kwieki i Sienica. Po dłuższej chwili opuszczamy las, przekraczamy tory linii Czersk - Bąk i ul. Wrzosową wjeżdżamy do miasta Czersk.

55,8 km - Czersk - miasto (9 800 mieszkańców) we wschodniej części powiatu chojnickiego. Wzmiankowane w 1330 r., od 1466 r. wieś królewska w starostwie tucholskim. Od XVII w. siedziba tzw. Ekonomii Czerskiej, kompleksu królewszczyzn dzierżawionych rodom szlacheckim. Miejscowość rozwinęła się po doprowadzeniu w latach 1871-73 linii kolejowej z Berlina do Królewca i Gdańska, później powstał węzeł kolejowy. Po powrocie do Polski w 1920 r. Czersk otrzymał prawa miejskie (1926). Ul. Lipową przejeżdżamy pod wiaduktem kolejowym linii Chojnice - Tczew, ul. Kolejową docieramy do stacji. Stąd ul. Dworcową jedziemy do centrum, gdzie koło Urzędu Miasta i kościoła św. Marii Magdaleny nasza trasa się kończy. Modernistyczny ratusz o cechach neogotyckich wzniesiono ok. 1926 r. Kościół św. Marii Magdaleny - neogotycka świątynia powstała w latach 1910-13 na miejscu drewnianego kościoła. Wewnątrz znajduje się cenny ołtarz główny z 1611 r., przeniesiony z Pelplina, z obrazem Trójcy Św. autorstwa Hermana Hahna.



Foto: R. Baranowski, M. Chybowska, M. Kochanowska, UM Brusy