Wojskowa Składnica Tranzytowa

W 1926 roku, na mocy decyzji Ligi Narodów, na Westerplatte rozpoczęła działalność polska Wojskowa Składnica Tranzytowa. Jej zadaniem było przyjmowanie drogą morską, przechowywanie i przeładunek materiałów oraz sprzętu wojskowego przeznaczonych dla Polski. Składnica znajdowała się na terenie Wolnego Miasta Gdańska, a jej bezpieczeństwa strzegł polski oddział wojskowy.

W kolejnych latach teren Westerplatte został rozbudowany i umocniony. Powstały m.in. basen amunicyjno-przeładunkowy, bocznica kolejowa, magazyny amunicyjne, system placówek oraz nowe koszary i wartownie. W latach 1933-1934 zbudowano cztery żelbetowe wartownie, a w połowie lat 30. powstał również nowy budynek koszar. Rozbudowa miała zwiększyć możliwości obronne składnicy w przypadku ataku.

Więcej informacji o Westerplatte

Wartownia nr 1

Wartownia nr 1 była jednym z najważniejszych punktów polskiej obrony podczas siedmiodniowych walk o Westerplatte we wrześniu 1939 roku. W piwnicy znajdował się schron bojowy ze stanowiskami ciężkich karabinów maszynowych. Ogień prowadzono również z części naziemnej budynku. Położenie wartowni pozwalało kontrolować podejścia od strony nasady półwyspu i kanału portowego.

Po rozpoczęciu niemieckiego ataku 1 września wartownia znalazła się w centrum walk. Po rannym por. Leonie Pająku dowodzenie odcinkiem i Wartownią nr 1 przejął chor. Jan Gryczman, który kierował jej obroną aż do kapitulacji. Z około 15-osobowej załogi wartowni polegli Zygmunt Zięba i Jan Czywil. Sama konstrukcja budynku, mimo ostrzału i trafień, przetrwała walki w stosunkowo dobrym stanie.

Wartownia uratowana przed rozbiórką

Po wojnie Wartownia nr 1 znalazła się na terenie, który miał zostać wykorzystany w związku z rozbudową infrastruktury portowej. W latach 60. pojawił się plan jej wysadzenia i usunięcia. Ostatecznie zabytek udało się uratować dzięki inicjatywie gdańskich działaczy Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Ponieważ nie było możliwości pozostawienia budynku w dotychczasowym miejscu, zdecydowano się na jego przesunięcie.

7 marca 1967 roku ważącą około 400 ton wartownię przesunięto o 78 metrów. Budynek wraz z fundamentami i piwnicą został umieszczony na stalowej konstrukcji i przesunięty po torach za pomocą wciągarki. Była to niezwykle skomplikowana operacja techniczna, dzięki której jeden z najważniejszych zabytków Westerplatte uniknął rozbiórki.

W czerwcu 1974 roku we wnętrzu wartowni utworzono Izbę Pamięci, a w 1980 roku obiekt stał się oddziałem Muzeum Gdańska. Do dziś można wejść do środka i zobaczyć pamiątki związane z historią Wojskowej Składnicy Tranzytowej oraz jej obrońcami.

Co zobaczymy w Wartowni nr 1?

Korytarz

Już przy wejściu uwagę zwracają pamiątki związane z codziennym życiem załogi. W gablocie prezentowana jest m.in. zastawa stołowa z kasyna podoficerskiego na Westerplatte. Na ścianach umieszczono informacje dotyczące budowy Wojskowej Składnicy Tranzytowej, doboru żołnierzy oraz służby wartowniczej.

W korytarzu znajduje się również fotografia pancernika „Schleswig-Holstein” wpływającego do portu w Gdańsku oraz jego model w skali 1:100. Towarzyszy mu łuska naboju kalibru 280 mm z działa artylerii głównej pancernika.

Izba bojowa

Największe pomieszczenie wartowni poświęcone jest obronie Westerplatte we wrześniu 1939 roku. Ekspozycja przedstawia przebieg siedmiodniowych walk i kapitulację Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Można tu zobaczyć broń używaną przez polskich i niemieckich żołnierzy, w tym pistolety i karabin maszynowy.

W gablotach znajdują się również osobiste pamiątki obrońców. Jedną z nich jest walizka chorążego Edwarda Szewczuka, z którą trafił po kapitulacji do niemieckiego obozu jenieckiego. Prezentowany jest także model samolotu PZL P.11.

Izba dowódcy

W niewielkim pomieszczeniu odtworzono wyposażenie związane z pracą dowódcy. Znajdują się tu m.in. biurko z krzesłem, łącznica telefoniczna i hełm.

Izba żołnierska

Ostatnie pomieszczenie przybliża losy żołnierzy Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Znajdziemy tu informacje o majorze Henryku Sucharskim, dowódcy obrony Westerplatte, o przebiegu siedmiodniowych walk oraz o powojennych losach Westerplatczyków. W gablocie prezentowana jest również kurtka mundurowa majora Henryka Sucharskiego z lat 1936-1939.

Wartownia nr 1 nie jest dużym muzeum, ale właśnie jej niewielka skala sprawia, że zwiedzanie ma wyjątkowy charakter. To autentyczne miejsce związane z walkami z września 1939 roku, w którym historię Westerplatte można poznać nie tylko z opisów i fotografii, ale także poprzez zachowaną przestrzeń dawnej wartowni.

Warto wiedzieć

• Oddział Muzeum Gdańska – Wartownia nr 1 jest jednym z oddziałów Muzeum Gdańska.
• Zwiedzanie sezonowe – obiekt jest udostępniany turystom w sezonie letnim, codziennie w godzinach 10:00 – 16:00.
• Wstęp płatny – zwiedzanie Wartowni nr 1 jest biletowane, cena biletu normalnego: 8 zł, ulgowego: 5 zł. Mieszkańcy Gdańska z aktywną Kartą Mieszkańca mogą raz w roku wejść bezpłatnie.
• Dojazd komunikacją miejską – na Westerplatte można dotrzeć z centrum Gdańska autobusami komunikacji miejskiej.
• Uratowana przed rozbiórką – w 1967 roku ważący około 400 ton budynek przesunięto o 78 metrów, dzięki czemu zachował się do dziś.

Pozostałe oddziały Muzeum Gdańska

1. Dwór Artusa
2. Dom Uphagena
3. Muzeum Bursztynu
4. Wartownia nr 1 na Westerplatte
5. Muzeum Poczty Polskiej
6. Twierdza Wisłoujści
7. Muzeum Nauki Gdańskiej
8. Kuźnia Wodna w Oliwie
9. Ratusz Głównego Miasta