Powiśle - sprawdź co warto zobaczyć?

Położone na wschodnim wybrzeżu Wisły Powiśle leży na granicy dwóch województw: pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Szczęśliwie dla Pomorza, na jego terenie znajdują się liczne akweny, jeziora, rzeki oraz lasy pełne malowniczych ścieżek. Miłośnicy historii i architektury odwiedzają Powiśle ze względu na zamki, twierdze i krypty, których tu nie brakuje.

Powiśle, zlokalizowane w okolicach Dolnej Wisły, to teren, który przyciąga niezwykle malowniczym krajobrazem i dość zagmatwaną historią. Wielokrotnie zmieniał przynależność państwową, by w końcu stać się częścią Pomorza i Polski.

Tak smakuje Powiśle

Powiśle to bogactwo jezior i rzek. Nie brakuje tu lasów, które są wymarzonym miejscem dla spacerowiczów i miłośników aktywnego wypoczynku. Nie brakuje tu też pól uprawnych, które wiosną tworzą uroczą panoramę oraz sadów, gdzie uprawiane są jabłka, gruszki czy śliwki. To właśnie te ostatnie są chlubą sadowników. Powiślańska śliwka to rarytas i dobro regionu. Najsłynniejsza jest z Neborowa Wielkiego. Tworzy się z niej klasyczne powidła i nalewkę, która stała się znakiem rozpoznawczym regionu.

Wyroby ze śliwki nerbowskiej, fot: http://arabiasaudyjska-ksa.blogspot.com

Powiśle doceniane jest jednak nie tylko ze względu na położenie i walory geograficzne. To również region, w którym znajdują się aż dwa zabytki z czasów Wielkiego Księstwa Krzyżackiego.

Powiśle - co warto zobaczyć?

W pierwszej kolejności  zaglądamy do Kwidzyna nazywanego stolicą Dolnego Powiśla. Nad miastem położonym nad rzeką Liwą góruje zamek kapituły pomezańskiej wzorowany na zamkach krzyżackich. Powstał na przełomie XIII i XIV wieku i w latach świetności był centrum religijnym i polityczno-administracyjnym. Charakterystycznym elementem jego architektury jest gdańsko, czyli wieża, która wychodzi poza linię murów obronnych. Z zamkiem łączy ją kryty ganek wsparty na arkadach. Wygląda to spektakularnie i odwiedzając Kwidzyn, koniecznie należy przejechać ulicą Gdańską pod arkadami.

Odwiedzając miasto warto zwrócić również uwagę na fragmenty obronnych murów gotyckich z XIV w., czterokondygnacyjny, ceglany spichlerz z XVIII wieku oraz kryptę Trzech Wielkich Mistrzów Krzyżackich w katedrze św. Jana Ewangelisty.

Zamek w Kwidzynie, fot: pomorskie.travel

Położony nad jeziorami: Sztumskim i Barlewickim Sztum to kolejny przystanek na trasie przybliżającej Powiśle. Sztum słynie nie tylko z malowniczego położenia nad dwoma akwenami, ale przede wszystkim ze swojej historii, na zawsze już splecionej z Zakonem Krzyżackim. To tutaj w XIV wieku Krzyżacy wybudowali obronną warownią, która stała się siedzibą krzyżackiego wójta. Swoją twierdzę zakonnicy budowali z kamienia i cegły, dzięki czemu przetrwała wieki i dziś jest siedzibą oddziału Muzeum Zamkowego w Malborku. Przy twierdzy działa Bractwo Rycerzy Ziemi Sztumskiej, dzięki czemu rycerska legenda żyje w mieście do dziś.

Zwiedzając okolice Sztumu, warto zajrzeć do Waplewa Wielkiego i poświęcić chwilę na zwiedzanie niezwykle urokliwego Pałacu Sierakowskich. To miejsce, które XIX wieku, niezwykle trudnym dla polskiej historii, stanowiło ośrodek polskości. Bywali tu polscy arystokraci, artyści, poeci i pisarze.

Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim, fot: M. Michalska

Z kolei w Prabutach, prawie na granicy województwa pomorskiego i warmińsko-mazurskiego, warto zajrzeć na podziemny szlak wodociągów. Korytarze powstałe pod Starym Miastem datowane są na XVIII wiek, a wybudowano je ze względu na niebezpieczeństwo związane z licznymi pożarami.

Powiśle, za dnia pełne uroku, wieczorami tajemnicze i skryte. Kto wie, może w krzyżackich zamkach spotkać można ducha wielkiego mistrza?

Powiśle i co dalej...

Podróżując po Powiślu warto wybrać się na wycieczkę za Wisłę, na Kociewie. To właśnie tu znajduje się niepowtarzalna warownia krzyżacka, zamek w Gniewie, a także dostojnie górujące nad Pelplinem dawne Opactwo Cysterskie. Na północy Powiśle graniczy z Żuławami, których urok i niepowtarzalny charakter jest znany wszystkim wytrawnym wędrowcom. Warto wybrać się także do Trójmiasta, gdzie bogactwo atrakcji jest najwieksze. Gdańsk, Gdynia i Sopot, tu zawsze jest co robić, przez cały rok.

Zamek w Sztumie, fot: M.Michalska 

Pałac Sierakowskich w Waplewie Wielkim

Pałac Sierakowskich w Waplewie Wielkim

Pałac Sierakowskich wraz z pozostałościami dawnych zabudowań gospodarczych, parkiem i pobliską rodową kaplicą grobową, stanowi historyczną pamiątkę po ważnym, choć niewielkim ośrodku polskości. Ten gościnny polski dom odwiedzali wielcy polscy pisarze, politycy i artyści. W Waplewie gościł m.in. Stefan Żeromski, pisząc później: „ażeby przez chwilę napawać się pięknem jego parku i rzucić okiem na dzieła sztuki, istotnie bezcenne, zgromadzone w starym pałacu”.

Waplewo położone jest w miejscu starego pruskiego pola Rassinen (Raszynen). W 1376 r. po raz pierwszy nazwano je Wapils. W XV-wiecznych aktach, jako właściciela wymienia się Segenanda von Wapils - rycerza zakonu krzyżackiego, znanego z działalności dyplomatycznej i politycznej. Około 1483 r. majątek przeszedł na ponad 100 lat w ręce rodziny Rabe herbu Kos. Przypuszczalnie w tym czasie powstał w Waplewie pierwszy dwór, zachowały się także informacje o istnieniu ogrodu. W 1611 r. majątek waplewski stał się własnością rodziny Niemojewskich herbu Rolicz, a następnie w 1641 r. hrabiego Jana Biberstein-Zawadzkiego herbu Rogala, spokrewnionego po kądzieli z Wazami.

Zawadzki służył królowi Zygmuntowi III Wazie, następnie był podkomorzym na dworze króla Władysława IV. To on właśnie odbierał w imieniu króla Władysława przysięgę na wierność królowi polskiemu od miasta Gdańska. Zawadzki postawił w Waplewie murowany dwór, który w swym obrysie zachował się do dnia dzisiejszego. Według XVII-wiecznych tendencji dwór otrzymał formę niskiego, parterowego budynku z bocznymi skrzydłami naśladującymi alkierze. Po Zawadzkich Waplewo otrzymali Chełstowscy, by z kolei w 1726 r. przejść w ręce rodu Bagniewskich, herbu Bawół. Powtórne małżeństwo wdowy po Bagniewskim wniosło majątek waplewski do rodziny Sierakowskich, herbu Ogończyk.

W 1888 r. Sierakowscy rozbudowali dwór, nadając mu cechy założenia pałacowego. Wcześniej, w ostatniej ćwierci XVIII w., w Waplewie powstał piękny park krajobrazowy, z jeszcze klasycznym szpalerem lipowym usytuowanym na przedłużeniu osi dworu. Sierakowscy utrzymali majątek waplewski do czasów II wojny światowej. Po wojnie majątek przejął Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej. W latach 70. obiekt został poddany gruntownemu remontowi. W listopadzie 2006 r. zespół pałacowo-parkowy w Waplewie przekazany został Muzeum Narodowemu w Gdańsku, w celu stworzenia tam oddziału pod nazwą Muzeum Tradycji Szlachty Polskiej. Pomorski Ośrodek Kontaktów z Polonią.

Dwór został zbudowany na planie prostokąta, do którego dłuższego boku od strony wschodniej dostawiono dwa skrzydła w formie alkierzy, przez co w rzucie przypomina kształt litery C. Od frontu jest to skromny, parterowy budynek z ryzalitem pośrodku i dwoma niższymi skrzydłami bocznymi. Tylna część budynku po przebudowie neoklasycznej nabrała cech antycznej budowli - jest piętrowa, nadbudowane piętro jest zwieńczone trójkątnym naczółkiem z akroterionami, wspartym na smukłych kolumnach kryjących balkon. Niegdyś dwór połączony był od strony parku z pięknym ogrodem zimowym - Sierakowscy słynęli ze swoich kolekcjonerskich zamiłowań, w tym również botanicznych. Oranżeria ta została później przekształcona na oficynę mieszkalną.

Autor: ROBiDZ w Gdańsku, Wrota Pomorza

Foto: R.Baranowski, Dep. Turystyki, UMWP