Krainę kryjącą się pod nazwą "Żuławy" cechuje niespotykany nigdzie indziej w Polsce prawie całkowicie płaski teren. Jadąc po terenach delty Wisły można jak okiem sięgnąć oglądać różnobarwne prostokątne pola, tylko od czasu do czasu urozmaicone wierzbami pochylającymi się pod kanałami. Jednak to, co wydaje się proste i monotonne jest w rzeczywistości krainą zaskakującą dynamiką oraz idealną współpracą człowieka z naturą. Rolniczy charakter Żuław podkreślają wsie ulokowane jeszcze według planów krzyżackich, a pięknie położone mennonickie cmentarze przypominające o przybyszach z Holandii mieszkających na tych ziemiach.

Na terenie Żuław oraz w ich sąsiedztwie znajdują się większe miasta jak Nowy Dwór Gdański, Tczew, Malbork oraz Trójmiasto. Cechą charakterystyczną Żuław jest depresyjne położenie, z czego wynika możliwość ich zalewania. Nadmiar wody regulują kanały, wały przeciwpowodziowe, rowy melioracyjne oraz pompy.


Zamek w Malborku, fot. Rafał Baranowski

Trochę historii...
Osadnictwo na terenie Żuław istniało już najprawdopodobniej w epoce brązu. Następnie wieki nie przynosiły zwiększenia osadników z powodu trudnych warunków naturalnych. Bagienne tereny oraz ciągła możliwość powodzi skutecznie odstraszały potencjalnych osadników. Zmieniło się to pod panowaniem krzyżackim. Zaczęli oni osuszać tereny, budować wały i kanały. To sprawiło, że teren Żuław zaczynał się zaludniać. Zaczęto wycinać lasy i uprawiać ziemię. Już w XV wieku na mieszkańców został nałożony obowiązek melioracji terenów.

W XVI wieku na Żuławy przybyli z Niderlandów mennonici, którzy osiedlając się tutaj przynieśli ze sobą swoje tradycje i kulturę. Poza nimi na Żuławach funkcjonowała wiele innych kultur jak: pomorska, krzyżacka, niemiecka, polska a po II wojnie światowej także ukraińska, którą przynieśli przybysze z południowych krain przedwojennej Polski. Koniec II wojny światowej okazał się katastrofą dla Żuław. W 1945 roku wycofujące się wojska niemieckie zniszczyły większość wałów przeciwpowodziowych oraz pomp, co spowodowało zalanie tych terenów. Lata powojenne były czasem ogromnego wysiłku włożonego w osuszanie ziem żuławskich, na które zaczęli przybywać osadnicy z głębi kraju.


Coś dla miłosników zabytkowej architektury - fasada domu na Żuławach, fot. Rafał Baranowski

Wśród zabytków na Żuławach wyróżniają się malownicze kościoły z charakterystyczną drewnianą wieżą, domy podcieniowe, pięknie położone cmentarze mennonickie oraz układy zabudowań wsi pochodzące jeszcze ze średniowiecza. Warto również skorzystać z innych atrakcji turystycznych Żuławy. Można wybrać się na przejażdżkę zabytkową kolejką wąskotorową, rejsy rzekami i kanałami w ramach Pętli Żuławskiej, odwiedzenie Żuławskiego Parku Historycznego czy pokonać szlak mennonicki.

Żuławy na dwóch kółkach!
Żuławy to kraina, którą cechuje niespotykany nigdzie indziej w Polsce prawie całkowicie płaski teren. Najatrakcyjniejszym szlakiem rowerowym na Żuławach jest Szlak Mennonitów. Przemierzając ten szlak poznamy historię osadnictwa na obszarze Delty Wisły oraz unikalne domy podcieniowe, gotycki kościółki, tzw. zagrody holenderskie oraz reliktowe cmentarze mennonickie.


...z lotu ptaka, fot. repozytorium ISIT

Dla żeglarzy i nie tylko
Pętla Żuławska to atrakcyjna turystycznie i przyrodniczo droga wodna łącząca ze sobą szlaki wodne Wisły, Martwej Wisły, Szkarpawy, Wisły Królewieckiej, Nogatu, Wisły Śmiałej, Wielkiej Świętej - Tugi, Motławy, Kanału Jagiellońskiego, rzeki Elbląg i Pasłęki, a także wody Zalewu Wiślanego. To 303 km niezapomnianej przygody, którą można przeżyć płynąc kajakiem, jachtem, łodzią motorową lub hausbotem.

Mierzeja Wiślana

Mierzeja Wiślana

Zwana często Bursztynowym Wybrzeżem jest jednym z najpopularniejszych regionów wypoczynkowych nie tylko na Pomorzu, ale też w całym kraju. Takie miejscowości jak Krynica Morska czy Stegna latem przeżywają oblężenie turystów spragnionych słońca, kąpieli morskich i… bursztynu. Ciekawostką jest, że Krynica i okolice należą do najbardziej nasłonecznionych miejsc w naszym kraju.

Przyjęło się potocznie, że początek Mierzei Wiślnej znajduje się na wysokości miejscowości Mikoszewo, leżącej przy samym ujściu Śmiałej Wisły, po jej prawej stronie. Jednak faktycznie rozpoczyna się ona między Sopotem a Gdańskiem i ciągnie się piaszczystym wałem aż do Baltiyska leżącego już na terenie Federacji Rosyjskiej.

Interesujący nas fragment to odcinek od Mikoszewa do Piasków. Jej wschodnia część oddziela wody Zatoki Gdańskiej od Zalewu Wiślanego. Akwen ten jest kluczowym elementem wpływającym na atrakcyjność turystyczną tego regionu oraz jego unikalny krajobraz. Doskonale nadaje się do uprawiania turystyki wodnej, czemu sprzyja dobrze rozwinięta infrastruktura żeglarska i windsurfingowa. Natomiast połączenie drogami wodnymi z Wisłą i Żuławami czyni z tego terenu wyjątkowy w skali Europy pod względem potencjału dla śródlądowej turystyki wodnej (Pętla Żuławska).

Od strony Zatoki Gdańskiej rozciągają się piękne i szerokie plaże, zaliczane do najlepszych w tej części Europy. Plaże Mierzei Wiślanej słyną też z bursztynu, który od wieków jest produktem utożsamianym z tym miejscem. W ostatnich latach dużą popularnością cieszy się wycieczka koleją wąskotorową. Atrakcja, która z powodzeniem może aspirować do miana markowego produktu turystycznego Mierzei Wiślanej.

Najważniejszą miejscowością na Mierzei jest Krynica Morska - licząca nieco ponad 1300 stałych mieszkańców. To najmniejsze miasto w Polsce. Nie umniejsza to jednak jej pozycji na turystycznej mapie Pomorza. Bez wątpienia należy do najatrakcyjniejszych kąpielisk na polskim wybrzeżu. Zupełnie inny charakter ma wieś Piaski, stanowiąca ostatnią miejscowość na polskiej części mierzei. To miejsce dla tych turystów, którzy preferują wypoczynek w spokoju. Na zachód od Krynicy położone są niewielkie miejscowości wypoczynkowe: Przebrno, Skowronki i Kąty Rybackie. W lesie w okolicy Przebrna warto odszukać kamienne słupki graniczne, które w okresie międzywojennym wskazywały granicę między Wolnym Miastem Gdańskiem a Niemcami. Natomiast w Kątach Rybackich atrakcją przyrodniczą jest rezerwat kormoranów stanowiący największą ostaję tych ptaków w Europie.

Drugą, równie ważną miejscowością po Krynicy jest Stegna. Wieś o typowo letniskowym charakterze posiada liczne ośrodki wypoczynkowe oraz dobrą infrastrukturę wypoczynkową nad morzem. Sąsiednie Sztutowo to z kolei dobra alternatywa dla przepełnionej wczasowiczami Stegny. Turyści coraz chętniej tu wypoczywają ceniąc sobie spokój oraz szeroką i czystą plażę. Sztutowo znane jest jednak przede wszystkim z pozostałego tu z czasów II wojny światowej hitlerowskiego obozu koncentracyjnego, dziś obiektu muzealnego.

W zachodniej części Mierzei położone są Junoszyno, Jantar oraz Mikoszewo. Tutejsze plaże słyną z licznie występującego bursztynu, dlatego też w Jantarze odbywają się corocznie finały Mistrzostw Świata w Poławianiu Bursztynu.

Mierzeja daje nieograniczone zasoby wypoczynku. Oprócz, pięknych plaż, oferuje niezwykłe walory przyrodnicze, doskonałe warunki do uprawiania turystyki wodnej, konnej i rowerowej, nawet miłośnicy zabytków znajdą coś dla siebie.