Котеве является географическо – этнографической частью Восточно - поморского Поозёрья, границы которой несколько раз менялась на протяжении многих лет. В настоящее время границы Котевя определены на основании языковых исследований, проведённых Казимиром Ничем.

Исследователь разделил территорию Котеве на первичную, охватывающую окрестности Пельпина и расширенную, охватывающую территорию, где говорят на диалекте Котеве. Сегодня Котеве  это около 3 тыс. км2. Восточная граница идет по около стокилометровому отрезку  Вислы из района Гручна на юге до деревни Чатковы, лежащей к северу от Тчева. На севере границу  региона определяет линия Пшчулки – Тромбки Вельке - Высин, в то время как западная граница проходит через Старую Кишеву, Бартоши Ляс, Чарну Воду, Шляхту, Сливички, Джицим, а затем в Гручно и направляется к Висле. Административно, район Котеве расположен на территории Поморского воеводства (все поветы: Старогардзкий и Тчевский, часть повета Гданьска: часть гмины Тромбки Вельке и повет Косцерски с  территорией гмин Линево и Стара Кишева), а также Куявско - Поморского (большинство земель повета Свецкого и часть гмины Сливце Тухольского повета). На территории Котевя расположено девять городов: Тчев, Старогард Гданьский, Скаршевы, Скурч, Чарна Вода, Гнев, Пельпин, Нове и Свеце. Столицей региона считается Старогард Гданьский.

 Название Котеве можно найти в документах начала XIX века. Первое упоминание относится к 1807 году. В военных источниках по истории Поморья есть рапорт подполковника Хуртинга  генералу Домбровскому, в котором упоминается название Готеве. В такого рода рапортах было много искажений названий населённых пунктов, поэтому предполагается, что Г вместо К является такого рода ошибкой. Другим названием для этого региона было Кочеве, которое фигурирует в стихотворении Szczaściejipon, написанном на котевском диалекте. Документ происходит из Свеца 1810 -1820 годов. В свою очередь, у Флориана Цейновы можно встретить форму Кочевие. Название Котеве упомянул также Оскар Кольберг в томе Поморье.

До сих пор исследователям не удалось однозначно определить этимологию слова Котеве. В связи с этим возник целый ряд различных концепций и гипотез, но ни одна из них не получила полной поддержки. Подавляющее большинство этимологии концентрируется на корне Кот -. В соответствии с этими концепциями название Котеве происходит из слов:

- Котелки, многочисленные долины, болота и болотца, в окружении гор (концепция кс. Фанкидейского);

-  коттен,  то есть хижины (сог. Ленговскому);

- коча, кучен – сколоченные шалаши (сог. кс. Куёта);

- котеве – перья, стружка, наносный ил (сог. С. Козерскому, A. Брюкнеру);

- коцанки –  название растений ( сог. В. Ташицкому);

- коц – рыбацкая сеть (сог. Тредеру);

- качы – Котеве,  то есть Кацеве ‘ край над рекой Качки (утки)’ (сог.  Галичеру);

Готе –  Готу (сог Ф. Буяку, Чекновскому).

Ханна  Поповска - Tаборска в своих исследованиях над названием Котеве сослался на кс. Бернарда Сухту, который сравнил  Котеве с выражением kociewiarë , или "глухое, захолустье", и словом kocevinë  с подобным значением. Для Поповской – Taборской название Котеве имеет характер прозвища, уничижительный генетически (что может объяснить тот факт, что в ходе исследований, проведенных З. Стамировской население региона не признавались к этому названию).  Ее словообразовательной  основой было бы апелятивное  "кот", и поэтому мы имели бы дело с аналогичной структурой, как цитируемое в  "Словаре котевском" chrószczewie  ‘заросли, кустарники’.  Редко появляющаяся  формаkoćejeveсодержала бы корень с суффиксом -  ej.

Богуслав Крея, в свою очередь считает, что название Котеве заимствовано из какого-то  восточнославянского языка. В русском языке  есть слово kočevьe со значением «кочевье, место кочевания". Это отглагольное существительное образованное при помощи суффикса-ьe от глагола kočevat, или «кочевать». Название Кочеве, которое присутствует у Цейновы, похоже имеет русскую этимологию.

Крея  поддержал мнение Куёта о меньшей площади в прошлом Kотевя (то есть, окрестности левой стороны Вежицы, между Новой Церковью и Крулювласом), а также предположил, что перед тем как название появилось в письменных источниках, оно должно было функционировать в сознании жителей,  то есть согласно Крее это был  XVIII век.  В то время, через Поморье проходили марши войск, в том числе русских, которые также размещались в этом районе. В источниках нет прямых доказательств того, что русские  пребывали в непосредственной близости от Гнева и Пельпина, но на территории Пельпинского монастыря найдены русские монеты 1759 - 1762 годов. Кроме того Крея приводит топономастические примеры (например, деревня Русек, хутор Русин) и антропонимические (например, фамилии типа Собков, Колокольцев), что может свидетельствовать о пребывании русской армии в Поморье в XVIII веке.

 

Kociewskie atrakcje, czyli miejsca które trzeba odwiedzić

Bazylika Katedralna w Pelplinie, fot. pomorskie.travel

Kociewie, urocza kraina, która obok Kaszub jest najchętniej odwiedzanym regionem Pomorskiego. Zamieszkujący ją Kociewiacy po dziś dzień kultywują swoje rodzime tradycje, kociewską gwarę, haft czy lokalną kuchnię, a turystom chętnie opowiadają miejscowe legendy. Wybierając się na Kociewie koniecznie musisz odwiedzić:

1. Pelplin

Pelplin to duchowa stolica regionu, nad którą góruje wybudowana przez Cystersów gotycka Bazylika Katedralna. To właśnie w niej znajduje się słynny obraz autorstwa Hermana Hana "Koronacji Najświętszej Maryi Panny". Będąc w Pelplinie nie można pominąć Muzeum Diecezjalnego, które w swoich zbiorach posiada jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga.

2. Gniew

Miłośnicy średniowieczka koniecznie powinni tu zajrzeć. Urokliwe położone miasteczko nad brzegiem Wisły, w którym warto sie "zgubić" spacerując uliczkami. Rynek Starego Miasta z zabytkowym ratuszem i kamieniczkami nadaje temu miejscu niezapomniany charatker. Górująca nad miastem twierdza krzyżacka - Zamek Gniew, to idealne miejsce na poznanie historii w aktywny sposób. Liczne turnieje i zawody rycerski, jarmarki oraz inscenizacje bitew, pokazują jak wyglądało życie lokalnej ludności setki lat temu. Ci, którzy lubią aktywny wypoczynek skorzystać mogą z lekcji jazdy konnej, rekreacyjnych rejsów gondolą po Wiśle, przejażdżek powozem czy wycieczek rowerowych.

3. Tczew

Tczew to miasto dobre do odwiedzenia o każdej porze roku. Warto zajrzeć do Tczewa, aby zobaczyć zabytkowy most drogowy z XIX wieku zbudowany pod kierunkiem Carla Lentze. Tylko tu można odwiedzić muzeum poświęcone królowej polskich rzek - Wiśle, a w Centrum Konserwacji Wraków Statków zobaczyć kolekcję łodzi z całego świata.

4. Grodzisko Owidz

Grodzisko Owidz to kolejne miejsce, które oferuje bliższe spotkanie z historią. Zaglądając do Owidza, będziecie mogli zobaczyć odrestaurowane grodzisko z IX w. w którym zamieszkiwali Słowianie. Dzieje tutejszej ludności przybliża funkcjonujące na terenie grodziska Muzeum Mitologii Słowiańskiej. Warto również zajrzeć tu podczas organizowanych jarmarków, wystawiane rękodzieło skusi nie jednego amatora przedmiotów ładnych.

5. Arboretu w Wirtach

Ten niesamowity ogród został założone już w połowie XIX w. jako miejsce dla pierwszych powierzchni doświadczalnych dla drzew północnoamerykańskich. Ponad 100-letnie drzewa imponują swymi wymiarami, głównie wysokością, dochodzącą do 40 metrów oraz potężnymi, kolumnowymi pniami.

6. Frank Raj

Frank Raj to ozdobne ogrody położone w miejscowości Frank. Jest to miejsce stworzone z pasją, łączące miłość do pięknych roślin z niesamowitą wiedzą wykorzystaną w praktyce przy tworzeniu ogrodów pokazowych. Właściciele zakładając niegdyś małą, przydomową hodowlę roślin, nie sądzili, że do ich ogrodów zjeżdżać będą turyści z różnych stron i podziwiać stylowe ogrody. Warto wybrać się na spacer, aby zobaczyć jak wyglądają ogrody w stylu wiejskim, japońskim, modernistycznym, rokokowym, barokowo - angielskim czy średniowiecznym.

7. Węzeł wodny Rybaki

Rybaki to niewielka miejscowość na terenie gminy Subkowy, której zobaczyć można zabytkowy węzeł hydrotechniczny składający się ze śluzy i przepompowni odwadniających teren Niziny Walichnowskiej do Wisły. Śluza wybudowana została w XIX w. z muru ceglanego, przed śluzą znajdują się przepompownie o nazwach „Nadzieja” i „Pokój”, które usytuowane są pomiędzy wałami przeciwpowodziowymi Wisły a Jeziorem Pelplińskim. Obie pompy stanowią drugi stopień pompowania wody w stosunku do pompowni „Zgoda”, która odwadnia Nizinę i tłoczy wody do Jeziora Pelplińskiego.

8. Wierzyca i elektrownie wodne

Wierzyca to rzeka wypływająca z centralnej części Pojezierza Kaszubskiego, a bieg swój kończy wpływając do Wisły w Gniewie. Jej górny bieg wiedzie przez Kaszuby, a środkowy i dolny przez malownicze Kociewie. Na szlaku jest kilka przenosek przy zabytkowych elektrowniach wodnych, których oglądanie stanowi dodatkową atrakcję spływów. Warto zatrzymać się na chwilę, aby w Owidzu, Kolinczu, Stockim Młynie czy Czarnocińskich Piecach przyjrzeć się, jak od stu ponad lat produkowana jest energia elektryczna z energii, zgromadzonej w wodach rzeki.

9. Kociewskie Trasy Rowerowe

Popularne wśród  miłośników KTR-ów trasy wiodą spokojnymi drogami lokalnymi przez urocze zakątki Kociewia. Kilkanaście szlaków o łącznej długości ponad 1000 km umożliwi odwiedzenie najciekawszych miejsc regionu.

10. Osiek

Osiek to ciekawe miejsce na południowych krańcach Kociewia. Wieś położona nad jeziorem Kałębie, zwanym Kociewskim Morzem jest popularnym i lubianym miejscem odpoczynku. Latem - fani kąpieli, kajaków, windsurfingu i żeglowania znajdą tutaj wymarzone warunki do rekreacji. Jesienią - w raju znajdą się grzybiarze, zaś zimą na zamarzniętej tafli jeziora podziwiać można popisy bojerów, a okoliczne lasy nadają się idealnie na przejażdżki kuligiem. Wiosna to idealna pora na leśne wycieczki na świeżym powietrzu.