Powiśle to teren, który dzielą między siebie województwa pomorskie i kujawsko-pomorskie, leżący w dolinie Dolnej Wisły na jej prawym brzegu. To rejon o bardzo ciekawej i skomplikowanej historii, który wiele razy zmieniał przynależność państwową, czego ślady można do dziś oglądać w jego zabytkach.

Najdawniejsze wzmianki o tym miejscu pochodzą z czasów, kiedy władali nimi Prusowie, a na Powiślu znajdowały się dwie spośród pruskich krain: Pomezania i Pogezania. Prusowie przeszli do historii wymazani z politycznej rzeczywistości przez uzbrojoną w miecz i krzyż rękę rycerzy Zakonu Najświętszej Marii Panny. Ci ostatni odcisnęli też najsilniejsze piętno na historii okolicy.

Zamki, krypty, tajemnice...
Na terenie wzdłuż Wisły, od Grudziądza do miejsca gdzie wypływa z niej Nogat, wśród atrakcji turystycznych królują średniowieczne zamki. Do naszych czasów zachowały się na Powiślu dwa:

Kwidzyński zamek kapituły pomezańskiej wraz z przylegającą do niego katedrą, to jedna z lepiej zachowanych średniowiecznych warowni w Polsce. Wzorowana na zamkach krzyżackich, zachwyca prostotą i harmonijnością surowej bryły. W podziemiach katedry św. Jana spoczywają szczątki trzech wielkich mistrzów Zakonu. Więcej o historii zamku znajdziesz tutaj

Sztumska twierdza, zachowana w części letnia rezydencja wielkiego mistrza, jest miejscem organizacji średniowiecznych jarmarków i turniejów rycerskich, nad którymi piecze trzyma jedno z najstarszych w Polsce bractw rycerskich - Bractwo Rycerzy Ziemi Sztumskiej

Kolejną atrakcją sprzed wieków, jest Krypta Mistrzów Krzyżackich znajdująca się katedrze św. Jana Ewangelisty. To właśnie tutaj w roku 2007 rozpoczęto prace archeologiczne. Badacze liczyli na odnalezienie miejsca pochówku błogosławionej Doroty z Mątowów, zamiast niego odkryto kryptę z trzema trumnami. Precyzyjne analizy wykazały, że spoczywają w nich szczątki trzech wielkich mistrzów Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, ściśle związanych z historią Pomorza: Wernera von Orseln, Ludolfa Koeniga von Wattzau i Henryka von Plauen. To jedyne na świecie odnalezione szczątki wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego.


Widok na Wisłę w Okolicy Białej Góry. Fot. Piotr Hibner

Szlachta, hydrotechnika i podziemna turystyka
Z bliższych nam czasów pochodzi inna turystyczna atrakcja Powiśla - pałac Sierakowskich w Waplewie Wielkim. Siedziba znanego na Pomorzu rodu była jednym z miejsc kultywowania polskości w okresie zaborów. Obecnie znajdują się w nim Muzeum Tradycji Szlachty Polskiej i Pomorski Ośrodek Kontaktów z Polonią.

Niecałe pół godziny drogi samochodem od Kwidzyna na północ, (ok 25 km) leży miejscowość Biała Góra. Nieopodal, już od ponad stu lat, działa jeden z pomorskich zabytków hydrotechnicznych - Śluza Biala Góra. Znajdziemy tam nie tylko idealne miesjce do spacerów, rowerowych przejażdzek i urokliwych sesji fotograficznych (zwłaszcza widok Wisły z okolicznych wałów przeciwpowodziowych).

Jadąc natomiast z Kwidzyna w kierunku wschodniej granicy dojedziemy do Prabut (ok 20 km), gdzie czeka na nas podziemna trasa turystyczna, czyli prabudzkie wodociągi, których historia sięga aż XVIII wieku. Znajdziemy tu również - pozostając w temacie wodnym - ponad stuletnią Fontannę Rolanda, która pierwonie stała w... Berlinie!

Powiśle to idealne miejsce do wypoczynku pod znakiem podrózy w czasie i spotkań z naturą. Wielonarodowa tradycja, piękne zabytki, ciekawe miejsca - wszystko to czeka na odkrycie.

Sprawdź ofertę noclegową

Zamek krzyżacki w Sztumie

Zamek krzyżacki w Sztumie

Dobrze położony i ufortyfikowany zamek w Sztumie stanowił w XIV wieku doskonałą bazę wypadową dla zakonu krzyżackiego najeżdżającego Litwę.

Pomezański Sztum został zdobyty przez Krzyżaków w 1236 roku. W miejscu drewnianego grodu zakon w latach 1325-1326 zbudował z kamienia i cegły obronną warownię, która od 1333 roku stanowiła siedzibę wójta krzyżackiego. Konstrukcja zamku różniła się od większości siedzib krzyżackich budowanych w XIV wieku. Wzniesiono go na planie nieregularnego pięcioboku, a nie jak zwykle kwadratu. Kształtem budowla nawiązywała do wyspy, na której w średniowieczu był położony Sztum. Wzgórze zamkowe otaczała fosa z murem, w który wkomponowano wieżę bramną i dwie baszty.

W 1377 roku przebywał na zamku austriacki arcyksiążę Albrecht III Habsburg, który wspierał zakon w najeździe na Żmudź. W podziękowaniu pozostawił wójtostwu sztumskiemu swoje rodowe barwy, biały pas na czerwonym polu. Symbole te do dziś przetrwały w Sztumie, który ma flagę identyczną z flagą Austrii. Ze środków podarowanych przez księcia zbudowano również wyniosłą wieżę zamkową zwaną odtąd Wieżą Albrechta.

Siedziba wójtów krzyżackich pełniła w życiu zakonu również inną rolę, niż tylko militarną. W XV w. po rozbudowie zamek zyskał sławę letniej rezydencji mistrza krzyżackiego. W twierdzy były wszystkie możliwe na owe czasy udogodnienia. Reprezentacyjne pomieszczenia wyposażono w piece i łazienki z wanną, a woda ze studni na dziedzińcu zamkowym miała ponoć właściwości lecznicze.

Zamek w rękach zakonu był do końca wojny trzynastoletniej. Od 1468 roku stał się siedzibą polskich starostów. W okresie siedemnastowiecznych wojen ze Szwedami na zamku sztumskim schronił się sam Gustaw Adolf, król Szwecji. Nie uchroniło to zamku od zniszczeń, Szwedzi zrujnowali twierdzę, wywożąc całe cenne wyposażenie, łącznie z kaflami od pieców. Obecnie z całego zespołu zamkowego najlepiej zachowane jest skrzydło południowe, mury z jedną basztą oraz wieża z bramą. Aktywnie działające w murach zamku Bractwo Rycerzy Ziemi Sztumskiej organizuje turnieje rycerskie, pokazy historyczne i przypomina nam dziś o dawnej świetności sztumskiej twierdzy.

Autor: Wrota Pomorza