Pośród pól Powiśla, w otoczeniu parku i dawnych zabudowań folwarcznych, stoi rezydencja, która przez wieki była czymś więcej niż tylko siedzibą rodową. Pałac Sierakowskich w Waplewie Wielkim to miejsce, w którym historia polskiego ziemiaństwa splata się z kulturą, sztuką i ideą pielęgnowania narodowego dziedzictwa. Dziś działa tu Muzeum Tradycji Szlachty Polskiej - oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku.
Z kart histori
Waplewo przez stulecia pozostawało ważnym, choć kameralnym ośrodkiem życia polskiej elity intelektualnej i patriotycznej. W pałacu bywali artyści, pisarze i politycy. Jednym z gości był Stefan Żeromski, który po wizycie wspominał zachwycający park i bezcenne dzieła sztuki zgromadzone w pałacowych wnętrzach.
Po II wojnie światowej rozproszona została wielopokoleniowa kolekcja artystyczna Sierakowskich. Dopiero utworzenie muzeum pozwoliło częściowo ją scalić. Do wnętrz wróciły dzieła sztuki, a część z nich – zwłaszcza w Sali Gdańskiej i Białej – znajduje się dziś w miejscach, które zajmowały przed wojną.
Gdzie jest Waplewo Wielkie?
Historia miejscowości sięga średniowiecza:
- powstała na terenie dawnego pruskiego pola Rassinen
- w 1376 r. pojawiła się nazwa Wapils
- w XV w. majątek należał do Segenanda von Wapils rycerza zakonu krzyżackiego
- następnie dobra przeszły w ręce rodu Rabe herbu Kos
- w XVII w. właścicielami byli Niemojewscy, a później hrabia Jan Biberstein-Zawadzki, związany z dworem Wazów
To właśnie Zawadzki wzniósł murowany dwór, którego zarys zachował się do dziś.
Waplewo, fot. Pomorskie Travel
Sierakowscy - złoty okres Waplewa
Od XVIII wieku Waplewo związało się z rodem Sierakowskich herbu Ogończyk.
W tym czasie:
- powstał park krajobrazowy z lipową aleją
- w 1888 roku rozbudowano dwór, nadając mu charakter pałacowy
- rozwijano kolekcje sztuki i rzemiosła artystycznego
Sierakowscy, podobnie jak Działyńscy z Kórnika czy Potoccy z Krzeszowic, należeli do pionierów kolekcjonowania mebli gdańskich, traktowanych jako polskie dziedzictwo kulturowe. Maria z Sołtanów Sierakowska ratowała nawet zniszczone sprzęty, odzyskując z nich zachowane elementy i wykorzystując je w aranżacji wnętrz.
Pałac i architektura - skromny front, reprezentacyjny ogród
Rezydencja łączy cechy dworu i pałacu:
- budynek na planie prostokąta z dwoma skrzydłami alkierzowymi (rzut litery C)
- skromna, parterowa elewacja frontowa z ryzalitem
- od strony ogrodu – neoklasyczna, piętrowa część z kolumnami i trójkątnym naczółkiem
- dawniej pałac łączył się z oranżerią, później przekształconą w oficynę
Wnętrza - podróż do przełomu XIX i XX wieku
Zwiedzający mogą zobaczyć odtworzone wnętrza reprezentacyjne:
Sień, Salę Gdańską, Salę Białą, Pokój Bilardowy i Pokój Rogowy.
Rekonstrukcja była możliwa dzięki fotografiom z 1896 roku i z lat 20. XX wieku. Choć nie zachowały się oryginalne meble z Waplewa, obecne wyposażenie wiernie nawiązuje do historycznych aranżacji i spisów majątkowych. W wielu pomieszczeniach znajdują się wyroby gdańskiego rzemiosła artystycznego.
Poczytaj więcej Pomorskie nieoczywiste – szlakiem polonijnym po Powiślu
Waplewo dziś - muzeum tradycji i pamięci
Po wojnie majątek przejął Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej.
W 2006 roku zespół pałacowo-parkowy przekazano Muzeum Narodowemu w Gdańsku, tworząc tu Muzeum Tradycji Szlachty Polskiej – Pomorski Ośrodek Kontaktów z Polonią.
Dziś Waplewo Wielkie jest miejscem spotkania historii, sztuki i opowieści o polskim ziemiaństwie – spokojną, pełną pamięci przestrzenią, która pozwala zajrzeć do świata dawnej szlacheckiej rezydencji.
Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim, fot. Pomorskie Travel
Szlachcic w podróży w Waplewie Wielkim - jak podróżowała dawna szlachta
Jak wyglądała podróż ziemianina sprzed dwóch czy trzech stuleci? Co zabierał ze sobą w drogę i jak przygotowywał się do wielodniowych wojaży? Odpowiedzi można znaleźć na wystawie „Szlachcic w podróży”. Wystawa została otwarta podczas wernisażu 7 lutego 2026 roku w odrestaurowanej wozowni zespołu pałacowo-parkowego w Waplewie Wielkim
Jak podróżował ziemianin? Powozy, kufry i wyposażenie jeździeckie
Ekspozycja przybliża realia dawnych podróży – od codziennych przejazdów po wielodniowe wyprawy wymagające dużych przygotowań logistycznych. Zwiedzający zobaczą m.in. powozy, akcesoria podróżne i wyposażenie jeździeckie używane przez dawnych ziemian. Wystawa powstała w dawnej wozowni – budynku gospodarczym, w którym historycznie przechowywano powozy i sprzęt związany z transportem konnym. Prezentowane eksponaty pokazują, co towarzyszyło podróżom właścicieli majątków ziemskich – zarówno w codziennym życiu, jak i podczas dalszych wypraw.
Odtworzona wozownia - podróż w czasie dla całej rodziny
Część ekspozycji odtwarza charakter dawnej wozowni. Można zobaczyć elementy uprzęży, siodła, uzdy, wodze czy latarnie powozowe. Dodatkową atrakcją jest dostępny dla zwiedzających powóz, do którego można wejść i wyobrazić sobie podróż sprzed wieków. W drugiej części wystawy pokazano przedmioty podnoszące komfort podróży – nesesery, kufry, pudła na kapelusze czy miniaturowe meble transportowe, które pomagały przetrwać wielodniowe trasy.
Perła wystawy – XVIII-wieczne sanie i tradycja szlichtady
Jednym z najcenniejszych eksponatów są XVIII-wieczne sanie z Holandii. Były wykorzystywane podczas zimowej tradycji szlichtady – wspólnych przejazdów saniami od domu do domu, podczas których orszak powiększał się o kolejnych uczestników.
