Котеве является географическо – этнографической частью Восточно - поморского Поозёрья, границы которой несколько раз менялась на протяжении многих лет. В настоящее время границы Котевя определены на основании языковых исследований, проведённых Казимиром Ничем.

Исследователь разделил территорию Котеве на первичную, охватывающую окрестности Пельпина и расширенную, охватывающую территорию, где говорят на диалекте Котеве. Сегодня Котеве  это около 3 тыс. км2. Восточная граница идет по около стокилометровому отрезку  Вислы из района Гручна на юге до деревни Чатковы, лежащей к северу от Тчева. На севере границу  региона определяет линия Пшчулки – Тромбки Вельке - Высин, в то время как западная граница проходит через Старую Кишеву, Бартоши Ляс, Чарну Воду, Шляхту, Сливички, Джицим, а затем в Гручно и направляется к Висле. Административно, район Котеве расположен на территории Поморского воеводства (все поветы: Старогардзкий и Тчевский, часть повета Гданьска: часть гмины Тромбки Вельке и повет Косцерски с  территорией гмин Линево и Стара Кишева), а также Куявско - Поморского (большинство земель повета Свецкого и часть гмины Сливце Тухольского повета). На территории Котевя расположено девять городов: Тчев, Старогард Гданьский, Скаршевы, Скурч, Чарна Вода, Гнев, Пельпин, Нове и Свеце. Столицей региона считается Старогард Гданьский.

 Название Котеве можно найти в документах начала XIX века. Первое упоминание относится к 1807 году. В военных источниках по истории Поморья есть рапорт подполковника Хуртинга  генералу Домбровскому, в котором упоминается название Готеве. В такого рода рапортах было много искажений названий населённых пунктов, поэтому предполагается, что Г вместо К является такого рода ошибкой. Другим названием для этого региона было Кочеве, которое фигурирует в стихотворении Szczaściejipon, написанном на котевском диалекте. Документ происходит из Свеца 1810 -1820 годов. В свою очередь, у Флориана Цейновы можно встретить форму Кочевие. Название Котеве упомянул также Оскар Кольберг в томе Поморье.

До сих пор исследователям не удалось однозначно определить этимологию слова Котеве. В связи с этим возник целый ряд различных концепций и гипотез, но ни одна из них не получила полной поддержки. Подавляющее большинство этимологии концентрируется на корне Кот -. В соответствии с этими концепциями название Котеве происходит из слов:

- Котелки, многочисленные долины, болота и болотца, в окружении гор (концепция кс. Фанкидейского);

-  коттен,  то есть хижины (сог. Ленговскому);

- коча, кучен – сколоченные шалаши (сог. кс. Куёта);

- котеве – перья, стружка, наносный ил (сог. С. Козерскому, A. Брюкнеру);

- коцанки –  название растений ( сог. В. Ташицкому);

- коц – рыбацкая сеть (сог. Тредеру);

- качы – Котеве,  то есть Кацеве ‘ край над рекой Качки (утки)’ (сог.  Галичеру);

Готе –  Готу (сог Ф. Буяку, Чекновскому).

Ханна  Поповска - Tаборска в своих исследованиях над названием Котеве сослался на кс. Бернарда Сухту, который сравнил  Котеве с выражением kociewiarë , или "глухое, захолустье", и словом kocevinë  с подобным значением. Для Поповской – Taборской название Котеве имеет характер прозвища, уничижительный генетически (что может объяснить тот факт, что в ходе исследований, проведенных З. Стамировской население региона не признавались к этому названию).  Ее словообразовательной  основой было бы апелятивное  "кот", и поэтому мы имели бы дело с аналогичной структурой, как цитируемое в  "Словаре котевском" chrószczewie  ‘заросли, кустарники’.  Редко появляющаяся  формаkoćejeveсодержала бы корень с суффиксом -  ej.

Богуслав Крея, в свою очередь считает, что название Котеве заимствовано из какого-то  восточнославянского языка. В русском языке  есть слово kočevьe со значением «кочевье, место кочевания". Это отглагольное существительное образованное при помощи суффикса-ьe от глагола kočevat, или «кочевать». Название Кочеве, которое присутствует у Цейновы, похоже имеет русскую этимологию.

Крея  поддержал мнение Куёта о меньшей площади в прошлом Kотевя (то есть, окрестности левой стороны Вежицы, между Новой Церковью и Крулювласом), а также предположил, что перед тем как название появилось в письменных источниках, оно должно было функционировать в сознании жителей,  то есть согласно Крее это был  XVIII век.  В то время, через Поморье проходили марши войск, в том числе русских, которые также размещались в этом районе. В источниках нет прямых доказательств того, что русские  пребывали в непосредственной близости от Гнева и Пельпина, но на территории Пельпинского монастыря найдены русские монеты 1759 - 1762 годов. Кроме того Крея приводит топономастические примеры (например, деревня Русек, хутор Русин) и антропонимические (например, фамилии типа Собков, Колокольцев), что может свидетельствовать о пребывании русской армии в Поморье в XVIII веке.

 

Pomysł na wycieczkę: Tczew

Tczewski most kratownicowy, fot. Pomorskie.Travel
Tczewski most kratownicowy, fot. Pomorskie.Travel

Co wspólnego ma Tczew z Paryżem? Jak wydobywa się wraki statków z morskich głębin? Czy sztuka może być tworzona w fabryce? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdziesz w sercu Kociewia, w jednym z jego najstarszych miast, którego początki sięgają XII wieku – w Tczewie.

Z Trójmiasta do Tczewa jest tak naprawdę niedaleko – pociągiem dojazd zajmie nam około 45 minut z Gdyni, 35 minut z Sopotu i 20 minut z Gdańska –a podróż umilą nam mijane krajobrazy. Gdy dojedziemy już na miejsce naszą wycieczkę możemy rozpocząć od Fabryki Sztuk lub od będących oddziałami Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, Muzeum Wisły oraz  Centrum Konserwacji Wraków i Statków. To tutaj, w pofabrycznych budynkach, poczuć można niepowtarzalny klimat miasta, a przede wszystkim dowiedzieć się wiele o jego historii.

Fabryka Sztuk w Tczewie, fot. Fabryka Sztuk
Tczewska Fabryka Sztuk - kulturalne serce miasta, fot. mat. prasowe

Siedziba Fabryki Sztuk znajduje się w zabytkowych pofabrycznych budynkach z II połowy XIX w. Zbudowane w r. 1883 stanowiły pierwotnie siedzibę Fabryki Wyrobów Metalowych Emila Kelcha. W 1921 r. władze niepodległej Polski utworzyły w jej miejsce Wytwórnię Wyrobów Metalowych "Arkona". W pierwszych latach II wojny światowej na terenie fabryki znajdował się obóz przejściowy dla polskich wysiedleńców, a od 1942 r. zakład produkujący wyposażanie na potrzeby niemieckiej armii. Dziś jest to jeden z prężniej działających ośrodków sztuki i jednocześnie – kulturalne serce miasta. Odbywają się tu koncerty, przestawienia, zajęcia edukacyjne i warsztaty – przed przyjazdem warto zajrzeć na stronę internetową Fabryki i sprawdzić, czy nie dzieje się tam coś ciekawego akurat kiedy będziemy na miejscu

Muzeum Wisły mieści się w tym samym budynku i jest to również miejsce, którego nie powinno się pominąć. Wisła to wszak jeden z naszych, polskich symboli, tym bardziej wyjątkowa, że ma swoje własne muzeum! W środku dowiemy się wiele o dziejach Tczewa i o tym dlaczego Wisła jest dla tego miasta, a także dla całej Polski, takim ważnym elementem.  W obu tych miejscach spokojnie możecie spędzić dwie lub trzy godziny i dalej udać się do Centrum Konserwacji Wraków i Statków .

Centrum Konserwacji Wraków Statków w Tczewie i jego atrakcje, fot. mat. prasowe
Centrum Konserwacji Wraków Statków w Tczewie, fot. mat. prasowe

Tu na własne oczy zobaczyć można jak wygląda praca przy zabytkowych statkach i łodziach (ta możliwość dostępna jest głównie od poniedziałku do piątku), a także zajrzeć na dno morza, żeby zaobserwować je w miejscu, gdzie spoczywają jeszcze niewydobyte obiekty. Interaktywna ekspozycja w dużym stopniu dostosowana jest do potrzeb najmłodszych, także z pewnością nie może zabraknąć go na trasie zwiedzania jeśli w podróż wybieramy się z dzieckiem. Spośród wielu skarbów, jakie znajdziecie w tym Muzeum na wyróżnienie z pewnością zasługuje jacht pełnomorski „Opty”, na którym Leonid Teliga opłynął glob pod koniec lat 60. XX wieku.

Całkiem niedaleko od CKWS znajduje się też inny ciekawy zabytek, wieża ciśnień, a w jej pobliżu, park miejski. Jeśli będziecie już zmęczeni chodzeniem po wystawach z pewnością warto przysiąść na ławce i odetchnąć świeżym powietrzem.

Punkt widokowy, fot. Urząd Miejski w Tczewie
Z góry widać lepiej, czyli punkt widokowy przy bulwarze, fot. Urząd Miejski w Tczewie

A na koniec swoje kroki warto skierować w stronę Bulwaru Nadwiślańskiego. Cała trasa zajmie nam około 20 minut spacerem, ale po drodze warto przejść jeszcze przez centrum Tczewa  i Plac Generała Józefa Hallera. Przed Placem znajduje się ławeczka Romana Landowskiego, ważnej postaci dla historii Tczewa i całego Kociewia, znanego propagatora tutejszej kultury i tradycji. Stamtąd możemy się już kierować nad Wisłę. Na bulwarze znajdziemy punkt widokowy, z którego rozpościera się wspaniały widok na rzekę i na słynne, tczewskie mosty. Dlaczego są one takie wyjątkowe? Otóż Amerykańskie Towarzystwo Inżynieryjne uznało jeden z nich za międzynarodowy zabytek inżynierii budowlanej. Na tej samej liście znajduje się między innymi paryska wieża Eiffla, z pewnością jest to nie lada wyróżnienie!

Zaplanuj wycieczkę z nami: Rowerowy Szlak Grzymisława

Jak widać nie trzeba wcale jechać na drugi koniec Europy, żeby zobaczyć coś niezwykłego i niepowtarzalnego. Tczew znajduje się tak blisko Trójmiasta i ma do zaoferowania tyle ciekawych rzeczy, że szkoda byłoby go pominąć przy planowaniu następnego rodzinnego wypadu. Ubierzcie wygodne buty, kupujcie bilet na pociąg i w drogę!