Łagodna Kraina, która ma wiele do odkrycia. Zapraszamy na Kociewie! 

Kociewie. Etniczno-kulturowa kraina Pomorza rozciągająca się od powiatu gdańskiego po chojnicki na linii Tczew - Starogard Gdański- Świecie.

- Była zima roku 1807. Na Pomorzu trwały działania wojenne kampanii wojsk francusko-polskich, które walczyły o odebranie Prusakom tej części polskiej ziemi. Podpułkownik Hurtig raportował generałowi Janowi Henrykowi Dąbrowskiemu, że „wysyła patrol ku Gociewiu”. Ten fragment oficerskiego listu z 10 lutego pamiętnego roku wysłany z Nowego nad Wisłą stał się pierwszym historycznym zapisem naszego regionu - opowiada Piotr Kończewski, dyrektor Lokalnej Organizacji Turystycznej KOCIEWIE.

Kociewie zamieszkuje około 340 tysięcy osób. To Kociewiacy, obok Kaszubów, jedna z ważniejszych grup społecznych na Pomorzu. Teorii dotyczących nazwy Kociewie jest przynajmniej kilka. My skupimy się jednak nie na teorii, a na praktyce. W rozmowie z Piotr Kończewskim w pierwszej kolejności pytamy, czym Kociewie się wyróżnia i dla jakich walorów warto je odwiedzić…

Piotr Kończewski: - Na Kociewie warto zajrzeć dla wielowiekowej tradycji, której świadectwem jest twórczość ludowa, gwara i regionalna kuchnia. Dla niepowtarzalnych krajobrazów, dziedzictwa historycznego, oryginalnej kultury ludowej. Przede wszystkim zaś dla ludzi, Kociewiaków, zawsze pogodnych duchem.

Mosty Wiślane w Tczewie, fot: pomorskie.travel

Pomorskie.travel: - Co koniecznie trzeba zobaczyć na Kociewiu?

P.K.: - Kociewie to kraina, którą można zwiedzać o każdej porze roku. Warto wybrać się do Tczewa, aby zobaczyć most drogowy z XIX wieku zbudowany pod kierunkiem Carla Lentze, popularnego w tamtych czasach architekta. Tylko w Tczewie można odwiedzić muzeum poświęcone królowej polskich rzek, a w Centrum Konserwacji Wraków Statków zobaczyć kolekcję łodzi z całego świata. Dla fanów sztuki powstała Fabryka Sztuk, w której można zwiedzić wystawy sztuki wszelakiej.

Kolejnym ważnym miejscem na mapie Kociewia jest Pelplin, czyli duchowa stolica regionu. Nad miastem góruje gotycka Bazylika Katedralna z obrazem „Koronacji Najświętszej Maryi Panny” pędzla Hermana Hana.  Cystersi budując świątynię nie zapominali o mieszkańcach miasta, dla których powstał kościół pw. Bożego Ciała. W jego wnętrzu można zauważyć różne style architektoniczne – od gotyku po neobarok. W Muzeum Diecezjalnym znajduje się jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga. Jest to jedna z najcenniejszych ksiąg na świecie. Miejscem szczególnym w Pelplinie jest wzniesienie znajdujące się za miastem. To tam 6 czerwca 1999 roku mszę odprawił św. Jan Paweł II. Dziś góra jest miejscem pielgrzymek wiernych z całego Pomorza.

Opactro pocysterskie w Pelplinie, fot: UM Pelplin

Pomorskie.travel: - Kociewie kojarzy się również z grodziskami i średniowiecznymi zabudowaniami…

P.K.: - Fani średniowiecznych potyczek powinni odwiedzić Gniew i pokrzyżacką warownię, która powstała na przełomie XIII i XIV wieku. To siedziba komtura, a później starosty polskiego, w tym najsłynniejszego – Jana Sobieskiego. Dziś w zamku odbywają się turnieje i inscenizacje historyczne. Odwiedzając miasto warto zajść także na rynek, który zachował strukturę architektoniczną nadaną mu w wiekach średnich.

Podążając śladami średniowiecznych zakonów rycerskich warto wspomnieć o joannitach, po których pozostałości, m.in. zamek, można zobaczyć w Skarszewach. Warto zwrócić uwagę na rynek z XVII wiecznym ratuszem oraz dawne mury obronne.

Grodzisko Owidz znajdujące się niedaleko stolicy Kociewia także oferuje spotkania z historią. Znajduje się tam odrestaurowany gród z IX wieku, który zamieszkiwany był przez Słowian. Na terenie grodziska funkcjonuje Muzeum Mitologii Słowiańskiej, który w nowoczesny sposób przybliża wierzenia przodków.

Grodzisko Owidz, fot: pomorskie.travel

Pomorskie.travel: - A co ze stolicą Kociewia?

P.K.: - Oczywiście, warto zwrócić uwagę na Starogard Gdański, stolicę regionu. Osada, która leżała na bursztynowym szlaku posiada bogatą historię, którą pamięta Fara św. Mateusza. Powstała na początku XIV wieku i zachwyca bogactwem sztuki sakralnej. Przechadzając się warto zwrócić uwagę na trasę turystyczną „Korona i Krzyż”. Z nią turysta spacerowym krokiem zobaczy najważniejsze miejsca w Starogardzie – m.in. kwadratowy Rynek Starego Miasta  oraz trzy baszty: Gdańską, Narożną oraz Tczewską. W mieście można odwiedzić także dwie jednostki kulturalno-historyczne. Zwiedzający Muzeum Ziemi Kociewskiej pozna historię i kulturę krainy, a w Muzeum 2. Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich można przeżyć żywą lekcję historii.

Pomorskie.travel: - Kociewie to również miejsce dla tych, którzy preferują aktywny wypoczynek.

P.K.: - W regionie jest ponad 800 kilometrów szlaków rowerowych zwanych Kociewskie Trasy Rowerowe. Prowadzą turystę przez najciekawsze i najpiękniejsze zakątki Kociewia.

Miłośnicy wodnych przygód mogą popływać kajakiem po dwóch kociewskich rzekach. Wda – spokojny akwen, idealny dla rodzin i osób, którzy spokojnie chcą spędzić czas wśród Borów Tucholskich, podziwiać walory Wdeckiego Parku Krajobrazowego oraz Zalew Żurski. Fani adrenaliny mogą dać się porwać Wierzycy, rzece krętej z uskokami, która potrafi zaskoczyć.

Spływ kajakowy Wierzycą, fot: LOT Serce Kaszub

Pomorskie.travel: - Kociewie to niezwykle bogata kultura. Słynny jest kociewski haft z serwetami czy obrusami w roli głównej i regionalnymi akcentami w postaci modraków, kłosów pszenicy czy maków. Ludowy strój kociewski to z kolei tradycja oznaczona charakterystyczną choinką na kobiecej kamizelce (tzw. sznurówka).

P.K. - Zgadza się. Powiem więcej - oprócz haftu i tradycyjnego ubioru, Kociewiacy posiadają także własną gwarę, zaliczaną do dialektu wielkopolskiego. Kultura Kociewia to również kuchnia, bardzo różnorodna, bo inaczej jadano na terenach położonych nad jeziorami i rzekami, a inaczej na nizinach i w borach. Niemniej przeważały warzywa, owoce, runo leśne, a także ryby. Mięsa podawano od święta.

Pomorskie.travel: - Kociewiacy, Kaszubi, Żuławianie, mieszczuchy z Trójmiasta. Wspólne życie na Pomorzu przebiega w spokoju i symbiozie…

P.K. - Oczywiście, że tak… Mamy świadomość, że w zdecydowanej większości magnesem dla turystyki na Pomorzu jest Trójmiasto z Gdańskiem oraz pas nadmorski. Kociewie jednak korzysta z tej bliskości. Coraz więcej turystów, letników wybiera się na bliższe i dalsze wycieczki z plaży na… Kociewie.

Zamek w Gniewie, fot: Zamek Gniew

Mogę zgodzić się z poglądem, że jesteśmy mniej popularni niż Kaszuby, choć popularność to nie to samo co atrakcyjność czy potencjał turystyczny. Ten ostatni jest po naszej stronie. Jestem przekonany o tym, że mamy zdecydowanie więcej do zaoferowania w zakresie turystyki kulturowej: zabytki klasy Pelplina czy Gniewu wraz z ofertą Grodziska Owidz, Arboretum Wirty czy tczewskiego kompleksu Fabryki Sztuk, Muzeum Wisły i Centrum Konserwacji Wraków Statków. Pamiętać należy również o propozycjach Nowego nad Wisłą, Świecia czy Tlenia na Kociewiu Świeckim. To wszystko wzbogacone produktami turystyki aktywnej: rowerowej czy kajakowej, razem z propozycjami pobytowymi w ośrodkach wypoczynkowych, pensjonatach, z dobrą kuchnią stanowić mogą atrakcyjną alternatywę dla sąsiednich Kaszub, Powiśla czy nawet pasa nadmorskiego.

 

Starogard Gdański

Starogard Gdański

Starogard jest jednym z najstarszych miast Pomorza. Jako blisko 50-tysięczna stolica Kociewia jest gminą miejską, na terenie której mają swoją siedzibę również władze gminy wiejskiej oraz władze powiatu starogardzkiego.

Sama nazwa Starigrod pojawiła się po raz pierwszy w 1198 roku w dokumencie księcia pomorskiego Grzymisława, który ziemię starogardzką przekazał joannitom. W latach 1308-1309 rycerze zakonu krzyżackiego przejęli Pomorze Gdańskie, w związku z czym do ziemi posiadanej przez Krzyżaków wcielono joannicki gród starogardzki wraz z okolicą. To właśnie zakon krzyżacki przyczynił się do gospodarczego rozkwitu grodu. W 1348 roku wielki mistrz zakonny Henryk IV Dusemer nadał Starogardowi prawa miejskie.

Centralnym punktem miasta jest przestronny rynek z usytuowanym pośrodku placu Ratuszem Staromiejskim. Przy rynku znajdują się dwa zabytkowe kościoły: gotycki pw. św. Mateusza z XIV wieku oraz kościół pw. św. Katarzyny z początku XIX wieku. W otaczających rynek księgarniach można nabyć mapy i turystyczne informatory. Stare miasto otoczone było średniowiecznym murem obronnym, z którego w dobrym stanie zachował się jego północno-zachodni i północno-wschodni odcinek. Narożniki murów oraz przepusty bram obwarowano basztami, z których do naszych czasów ocalały trzy.

Do najcenniejszych zabytków Starogardu należą:

Mury obronne:
Najlepiej zachowane są mury od strony północno-zachodniej. Osiągają wysokość do 5 m, przy szerokości muru sięgającej prawie 2 m. Do dnia dzisiejszego zachowały się trzy baszty narożne oraz charakterystyczny prostokątny układ ulic starówki z okalającymi miasto uliczkami ciągnącymi się po wewnętrznej stronie grodu wzdłuż murów. Obecnie baszty Gdańska i Szewska wchodzą w skład Muzeum Ziemi Kociewskiej i mieszczą zarówno stałe ekspozycje historyczno-etnograficzne, jak też są miejscem organizowania ciekawych wystaw. Z kolei baszta Młyńska (zwana również Tczewską) jest rekonstrukcją dawnych umocnień. Na kamiennych fundamentach osadzona została w pierwszej ćwierci XIV wieku. Dzięki prywatnemu właścicielowi odtworzona została szachulcowa konstrukcja jej górnej kondygnacji oraz nakrycie dachowe. Dzisiaj, wraz z odcinkiem narożnym murów obronnych, stanowi urokliwy fragment średniowiecznej panoramy miasta.

Rynek:
Rynek Starogardu stanowi najstarszy fragment miasta. Na lewym brzegu rzeki Wierzycy istniał w średniowieczu folwark i wieś należąca do Piotra Święcy. Odkąd w 1305 roku ten teren wykupili Krzyżacy, wkrótce przystąpili do wytyczenia obszaru pod zabudowę osady warownej. Pracami budowlanymi kierował Teodot z Florencji, któremu Starogard zawdzięcza ukształtowanie przestrzenne z regularną siecią ulic rozchodzących się od centralnie położonego rynku, którego kwadrat 107x107 m przewyższa rozmiarami Rynek Starego Miasta w Warszawie. Wskutek pożaru w 1772 roku starówka, niemal zupełnie drewniana, została doszczętnie zniszczona - dzisiejsza zabudowa starego miasta wokół rynku, wzniesiona na średniowiecznych fundamentach i piwnicach, pochodzi z XIX wieku. Pośrodku rynku znajduje się ratusz, w dwóch zaś jego narożnikach dwa kościoły: średniowieczny bazylikowy kościół farny pw. św. Mateusza oraz poewangelicki kościół św. Katarzyny, wzniesiony na przełomie XVIII i XIX w.

Ratusz:
Dzisiejszy ratusz, o neogotyckim kształcie, zwieńczony żelazną chorągiewką z datą 1339 r., przypominającą datę nadania Starogardowi herbu (w 1348 r. gród otrzymał chełmińskie prawa miejskie), jest gmachem wzniesionym w XIX wieku, jako że pierwotny ratusz spłonął jeszcze z końcem średniowiecza, następny zaś został poważnie zniszczony podczas wojen szwedzkich. Niemniej jednak pozostały dawne fundamenty gotyckie. Budynek ratusza zdobi pamiątkowa tablica: "W tym ratuszu 17 sierpnia 1769 na apel konfederatów barskich zawiązano Konfederację Województwa Pomorskiego w obronie suwerenności Rzeczypospolitej i wiary katolickiej". Obecnie w ratuszu mieści się Urząd Stanu Cywilnego oraz oddział Muzeum Ziemi Kociewskiej.

Kościół farny św. Mateusza
Bazylikowa bryła tej świątyni jest najokazalszym zabytkiem Starogardu, o bardzo ciekawej sylwecie gmachu, bez wątpienia godna polecenia każdemu pielgrzymowi i turyście również ze względu na cenne i unikatowe wnętrze, na które składają się m. in. gotycka kropielnica, okazały (42 m kw.) XV-wieczny fresk Sądu Ostatecznego, renesansowy nagrobek Jerzego Niemojewskiego, średniowieczne dzieła snycerki - figura św. Jakuba na rokokowym ołtarzu oraz słynny Chrystus Starogardzki (kopia; oryginał z ok. 1320 r. w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie).

Kościół św. Katarzyny
W północno-wschodnim narożniku starogardzkiego rynku usytuowany jest kościół św. Katarzyny z częściowo zachowanym autentycznym wystrojem wnętrza. Przebudowana w roku 1873 wieża kościoła jest najwyższym obiektem w starej części miasta i stanowi dobry punkt orientacyjny podczas wędrówek po Starogardzie.

Pałac Wiecherta
Tradycje młynarstwa w Starogardzie sięgają 1283 roku, kiedy to wzmiankuje się o istnieniu tutaj młyna wodnego. W 1871 roku nabył go Franciszek Wiechert, przekształcając w wielkie przedsiębiorstwo rodzinne. Położony przy kompleksie młynów eklektyczny pałacyk o wysmakowanych formach zdobniczych pochodzi z 1893 roku, kiedy to został przebudowany na cele reprezentacyjne rodu Wiechertów. Cały kompleks - własność prywatna w stadium konserwacji i rekonstrukcji - nie jest udostępniony do celów turystycznych.

Żródło: Wrota Pomorza

Foto: R.Baranowski, Dep. Turystyki, UMWP