Najważniejsze informacje praktyczne

Adres: ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego 13, Tczew

Godziny otwarcia

Fara jest przede wszystkim świątynią parafialną, dlatego możliwość zwiedzania zależy od odbywających się nabożeństw i wydarzeń religijnych. Najlepiej odwiedzać ją poza godzinami mszy świętych.

Aktualne godziny warto sprawdzić na stronie parafii lub w informacji turystycznej.

Wstęp i bilety

Zwiedzanie kościoła jest bezpłatne.

Przy wejściu można złożyć dobrowolną ofiarę na utrzymanie zabytku.

Czas potrzebny na zwiedzanie

• szybkie zwiedzanie: 20-30 minut,
• spokojne obejrzenie wnętrza i zabytków: 45-60 minut,
• dla miłośników historii i architektury: około 1,5 godziny.

Kiedy przyjść

Najlepszą porą są godziny przedpołudniowe lub wczesne popołudnie w dni powszednie. Wówczas wnętrze jest dobrze oświetlone, a liczba odwiedzających niewielka. Szczególnie efektownie kościół prezentuje się podczas słonecznych dni, gdy światło przenika przez witraże i wysokie gotyckie okna.

Historia budowy

Początki tczewskiej fary sięgają czasów średniowiecza. Budowę rozpoczęto prawdopodobnie pod koniec XIII wieku, niedługo po lokacji miasta przez zakon krzyżacki. W kolejnych dziesięcioleciach świątynię rozbudowywano wraz ze wzrostem znaczenia Tczewa jako ważnego ośrodka handlowego nad Wisłą.

Ostateczny kształt kościół uzyskał w XIV wieku. Była to jedna z największych świątyń miejskich w tej części Pomorza, świadcząca o zamożności mieszkańców i znaczeniu miasta na szlakach handlowych łączących Gdańsk z ziemiami położonymi w głębi kraju.

Między katolicyzmem a protestantyzmem

Losy świątyni odzwierciedlają burzliwą historię Pomorza. W XVI wieku, wraz z rozprzestrzenianiem się reformacji, znaczna część mieszkańców Tczewa przyjęła luteranizm. Przez długi czas fara znajdowała się pod kontrolą protestantów i służyła jako kościół ewangelicki.

Dopiero w okresie kontrreformacji świątynia powróciła do Kościoła katolickiego. Przez stulecia była więc miejscem, w którym spotykały się dwie tradycje religijne kształtujące historię miasta.

Ślady tych przemian można odnaleźć zarówno w wyposażeniu, jak i w dokumentach opisujących dzieje parafii.

Architektura

Tczewska fara jest znakomitym przykładem pomorskiego gotyku ceglanego.

Charakterystyczne cechy świątyni to:

• masywna ceglana bryła,
• wysokie ostrołukowe okna,
• przypory wzmacniające ściany,
• sklepienia gwiaździste i krzyżowo-żebrowe,
• bogato dekorowane szczyty.

Wnętrze zachwyca przestronnością i harmonijnymi proporcjami. Mimo licznych przebudów kościół zachował średniowieczny charakter, dzięki czemu pozwala wyobrazić sobie wygląd pomorskiej świątyni sprzed setek lat.

Najcenniejsze zabytki tczewskiej fary

• Ołtarze i retabulum – największym skarbem wnętrza jest monumentalne późnogotyckie retabulum ołtarza głównego, uznawane za jedno z najcenniejszych dzieł sztuki sakralnej na Pomorzu. Bogato rzeźbiony ołtarz przedstawia sceny związane z męką Chrystusa oraz postacie świętych. Powstał na przełomie XV i XVI wieku i stanowi przykład wysokiego kunsztu warsztatów działających w rejonie południowego Bałtyku.
• Malowidło ścienne Świętych Niewiast (koniec XIV wieku) – to jedno z najcenniejszych odkryć konserwatorskich w kościele. Zachowane średniowieczne polichromie znajdują się w Kaplicy Świętych Niewiast i przedstawiają osiem świętych kobiet, m.in. św. Elżbietę, Katarzynę, Barbarę i Dorotę. Malowidło liczy ponad 600 lat i należy do najstarszych zachowanych dzieł sztuki w Tczewie.
• Gotycka Pieta (II ćwierć XV wieku) – jest to jedyna zachowana średniowieczna rzeźba w farze. Przedstawia Matkę Boską trzymającą na kolanach ciało Chrystusa. Dzieło zaliczane jest do tzw. „stylu pięknego”, charakterystycznego dla późnego średniowiecza, i prawdopodobnie wyszło spod dłuta jednego z mistrzów działających w średniowiecznym Gdańsku.
• Krzyż relikwiarzowy (XV wiek) – to prawdziwy skarb tczewskiej fary. Bogato zdobiony krzyż zawiera relikwie Krzyża Świętego. Zachwyca niezwykle precyzyjnymi grawerunkami przedstawiającymi sceny Męki Pańskiej, figurkami aniołów oraz miniaturową Pietą umieszczoną w ozdobnej kapliczce. Jest jednym z najcenniejszych przykładów późnogotyckiego złotnictwa na Pomorzu.
• Dwa gotyckie kielichy liturgiczne (XV wiek) – przechowywane w skarbcu kielichy należą do najcenniejszych zabytków ruchomych świątyni. Szczególnie interesujący jest kielich z 1451 roku, posiadający datę wykonania i znak złotnika. Drugi wyróżnia się bogatą dekoracją z figurami dwunastu apostołów oraz inskrypcją wspominającą tczewskie Bractwo Kapłańskie z 1492 roku.
• Gotycka patena (XV wiek) – pateny z tego okresu zachowały się niezwykle rzadko. Tczewski egzemplarz ozdobiony jest przedstawieniem Manus Dei – symbolicznej Ręki Boga – oraz misternymi ornamentami roślinnymi. Historycy sztuki zaliczają ją do najwybitniejszych dzieł średniowiecznego złotnictwa zachowanych na Pomorzu.
• Żelazna krata sakramentarium (około połowy XIV wieku) – to wyjątkowy przykład średniowiecznego kowalstwa artystycznego. Ozdobiona ażurowym motywem czteroliścia krata należy do najstarszych zachowanych elementów wyposażenia kościoła.
• Gotyckie okucia drzwi zakrystii (I połowa XIV wieku) – choć łatwo je przeoczyć, stanowią cenny zabytek średniowiecznego rzemiosła. Ich dekorację tworzy stylizowana wić roślinna wykonana przez lokalnego mistrza kowalskiego.
• Mosiężne świeczniki z figurkami lwów – z okresu średniowiecza zachowało się sześć par świeczników z charakterystycznymi figurkami lwów u podstawy. Są one świadectwem bogatego wyposażenia kościoła w czasach jego największej świetności.

Wojna i zniszczenia

Podczas II wojny światowej fara doznała poważnych uszkodzeń. Działania wojenne w 1945 roku doprowadziły do zniszczenia części wyposażenia i uszkodzenia konstrukcji budynku.

Po zakończeniu wojny rozpoczęto wieloletnie prace zabezpieczające i konserwatorskie. Dzięki wysiłkowi parafii, mieszkańców i konserwatorów zabytków udało się przywrócić świątyni dawny blask.

Do dziś prowadzone są kolejne etapy konserwacji cennych elementów wyposażenia.

Krótkie FAQ

Czy warto odwiedzić tczewską farę?

Tak. To najważniejszy zabytek Tczewa i jeden z najlepiej zachowanych gotyckich kościołów na Pomorzu.

Ile kosztuje zwiedzanie?

Zwiedzanie jest bezpłatne.

Jak długo trwa zwiedzanie?

Najczęściej od 30 do 60 minut.

Czy można robić zdjęcia?

Zazwyczaj tak, o ile nie odbywają się nabożeństwa. Warto zachować szacunek dla miejsca kultu.

Co jest najcenniejszym zabytkiem?

Późnogotycki ołtarz główny (retabulum), należący do najcenniejszych dzieł sztuki sakralnej Pomorza.

Czy fara jest starsza od mostów tczewskich?

Tak. Kościół powstał w XIII-XIV wieku, natomiast mosty nad Wisłą zbudowano dopiero w połowie XIX stulecia.

Czy świątynia jest widoczna z daleka?

Tak. Przez wieki wieża fary była jednym z najważniejszych punktów orientacyjnych dla podróżnych przybywających do Tczewa drogą lądową i wodną.