Mosty Tczewskie należą do najcenniejszych zabytków techniki w Polsce i od ponad 150 lat są symbolem rozwoju komunikacji na Pomorzu. Zespół przepraw przez Wisłę - obejmujący historyczny most drogowy oraz późniejszy most kolejowy - odegrał kluczową rolę w połączeniu wschodnich i zachodnich terenów dawnych Prus.
Do dziś mosty zachwycają rozmachem, niezwykłą historią oraz monumentalną architekturą, która łączy funkcjonalność XIX-wiecznej inżynierii z dekoracyjnym stylem neogotyckim.
Narodziny wielkiej przeprawy przez Wisłę
W połowie XIX wieku dynamiczny rozwój kolei wymagał budowy nowoczesnych przepraw przez największe rzeki regionu. Właśnie wtedy w Tczew powstała jedna z najważniejszych inwestycji Królewskiej Pruskiej Kolei Wschodniej, mającej połączyć Berlin z Królewcem.
Jako pierwszy, w latach 1851-1857, wybudowano most drogowy przez Wisłę. Kilkadziesiąt lat później, w latach 1888-1891, około 40 metrów na północ od pierwotnej przeprawy powstał drugi most – przeznaczony dla ruchu kolejowego. Razem stworzyły jeden z najnowocześniejszych systemów przeprawowych w tej części Europy.
Wizjonerski projekt Carla Lentzego
Projekt pierwszego mostu opracował wybitny pruski inżynier Carl Lentze. Po dwóch podróżach studyjnych stworzył nowoczesną, jak na połowę XIX wieku, konstrukcję mostu belkowego o sześciu przęsłach z równoległymi kratownicami.
Budowa przeprawy trwała do 1858 roku. Most miał 837 metrów długości (wraz z portalami), co czyniło go wówczas najdłuższym mostem w Europie i jednym z największych osiągnięć ówczesnej inżynierii.
Most tczewski stał się także jednym z kluczowych elementów linii kolejowej łączącej Berlin z Królewcem. Dzięki niemu możliwe było szybkie przekraczanie Wisły oraz dynamiczny rozwój transportu i handlu na Pomorzu.
EuroVelo 9 / WTR - Mosty Tczewskie, fot. Pomorskie.travel
Neogotycka architektura
Najbardziej reprezentacyjny charakter posiadał pierwszy, drogowy most Lentzego. Wyróżniał się on nie tylko nowoczesną konstrukcją, ale również wyjątkową oprawą architektoniczną.
Na podporach ustawiono pięć par monumentalnych wież, a oba wjazdy ozdobiono neogotyckimi portalami z ciężkimi żelaznymi wrotami. Wieże i portale wykonano z charakterystycznej żółtej cegły klinkierowej, dzięki czemu przeprawa przypominała bardziej średniowieczną warownię niż obiekt techniczny.
Drugi most kolejowy, zaprojektowany później przez Georg Christoph Mehrtens, miał już bardziej użytkowy i techniczny charakter, choć stylistycznie nawiązywał do starszej przeprawy.
W XIX wieku Mosty Tczewskie należały do nielicznych obiektów w Europie, w których połączono nowoczesną inżynierię z reprezentacyjną architekturą o niemal pałacowym charakterze.
Tczew Mosty, fot. Urząd Miejski w Tczewie
Rozbudowa, zniszczenia wojenne i odbudowa
W latach 1910-1912, po przesunięciu wałów przeciwpowodziowych, oba mosty zostały wydłużone.
Przeprawy zostały poważnie uszkodzone podczas II wojny światowej – zarówno w 1939 roku, jak i w 1945. W wyniku powojennej odbudowy z pierwotnego Mostu Lenzkiego zachowały się jedynie trzy przęsła z 1857 roku, dwa z 1912 roku oraz dwie pary historycznych wież. Most kolejowy został natomiast całkowicie przebudowany.
Tczew, fot. M. Kuchta
Mosty Tczewskie - światowy zabytek inżynierii
14 maja 2004 roku American Society of Civil Engineers uznało Mosty Tczewskie za Międzynarodowy Zabytek Inżynierii Budowlanej. Był to pierwszy obiekt w Europie Środkowo-Wschodniej wyróżniony tym prestiżowym tytułem oraz jeden z około 240 takich obiektów na świecie.
Do dziś mosty pozostają jednym z najważniejszych symboli Tczewa i wyjątkowym świadectwem rozwoju XIX-wiecznej techniki oraz architektury.
Galeria
