Powiśle - sprawdź co warto zobaczyć?

Położone na wschodnim wybrzeżu Wisły Powiśle leży na granicy dwóch województw: pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Szczęśliwie dla Pomorza, na jego terenie znajdują się liczne akweny, jeziora, rzeki oraz lasy pełne malowniczych ścieżek. Miłośnicy historii i architektury odwiedzają Powiśle ze względu na zamki, twierdze i krypty, których tu nie brakuje.

Powiśle, zlokalizowane w okolicach Dolnej Wisły, to teren, który przyciąga niezwykle malowniczym krajobrazem i dość zagmatwaną historią. Wielokrotnie zmieniał przynależność państwową, by w końcu stać się częścią Pomorza i Polski.

Tak smakuje Powiśle

Powiśle to bogactwo jezior i rzek. Nie brakuje tu lasów, które są wymarzonym miejscem dla spacerowiczów i miłośników aktywnego wypoczynku. Nie brakuje tu też pól uprawnych, które wiosną tworzą uroczą panoramę oraz sadów, gdzie uprawiane są jabłka, gruszki czy śliwki. To właśnie te ostatnie są chlubą sadowników. Powiślańska śliwka to rarytas i dobro regionu. Najsłynniejsza jest z Neborowa Wielkiego. Tworzy się z niej klasyczne powidła i nalewkę, która stała się znakiem rozpoznawczym regionu.

Wyroby ze śliwki nerbowskiej, fot: http://arabiasaudyjska-ksa.blogspot.com

Powiśle doceniane jest jednak nie tylko ze względu na położenie i walory geograficzne. To również region, w którym znajdują się aż dwa zabytki z czasów Wielkiego Księstwa Krzyżackiego.

Powiśle - co warto zobaczyć?

W pierwszej kolejności  zaglądamy do Kwidzyna nazywanego stolicą Dolnego Powiśla. Nad miastem położonym nad rzeką Liwą góruje zamek kapituły pomezańskiej wzorowany na zamkach krzyżackich. Powstał na przełomie XIII i XIV wieku i w latach świetności był centrum religijnym i polityczno-administracyjnym. Charakterystycznym elementem jego architektury jest gdańsko, czyli wieża, która wychodzi poza linię murów obronnych. Z zamkiem łączy ją kryty ganek wsparty na arkadach. Wygląda to spektakularnie i odwiedzając Kwidzyn, koniecznie należy przejechać ulicą Gdańską pod arkadami.

Odwiedzając miasto warto zwrócić również uwagę na fragmenty obronnych murów gotyckich z XIV w., czterokondygnacyjny, ceglany spichlerz z XVIII wieku oraz kryptę Trzech Wielkich Mistrzów Krzyżackich w katedrze św. Jana Ewangelisty.

Zamek w Kwidzynie, fot: pomorskie.travel

Położony nad jeziorami: Sztumskim i Barlewickim Sztum to kolejny przystanek na trasie przybliżającej Powiśle. Sztum słynie nie tylko z malowniczego położenia nad dwoma akwenami, ale przede wszystkim ze swojej historii, na zawsze już splecionej z Zakonem Krzyżackim. To tutaj w XIV wieku Krzyżacy wybudowali obronną warownią, która stała się siedzibą krzyżackiego wójta. Swoją twierdzę zakonnicy budowali z kamienia i cegły, dzięki czemu przetrwała wieki i dziś jest siedzibą oddziału Muzeum Zamkowego w Malborku. Przy twierdzy działa Bractwo Rycerzy Ziemi Sztumskiej, dzięki czemu rycerska legenda żyje w mieście do dziś.

Zwiedzając okolice Sztumu, warto zajrzeć do Waplewa Wielkiego i poświęcić chwilę na zwiedzanie niezwykle urokliwego Pałacu Sierakowskich. To miejsce, które XIX wieku, niezwykle trudnym dla polskiej historii, stanowiło ośrodek polskości. Bywali tu polscy arystokraci, artyści, poeci i pisarze.

Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim, fot: M. Michalska

Z kolei w Prabutach, prawie na granicy województwa pomorskiego i warmińsko-mazurskiego, warto zajrzeć na podziemny szlak wodociągów. Korytarze powstałe pod Starym Miastem datowane są na XVIII wiek, a wybudowano je ze względu na niebezpieczeństwo związane z licznymi pożarami.

Powiśle, za dnia pełne uroku, wieczorami tajemnicze i skryte. Kto wie, może w krzyżackich zamkach spotkać można ducha wielkiego mistrza?

Powiśle i co dalej...

Podróżując po Powiślu warto wybrać się na wycieczkę za Wisłę, na Kociewie. To właśnie tu znajduje się niepowtarzalna warownia krzyżacka, zamek w Gniewie, a także dostojnie górujące nad Pelplinem dawne Opactwo Cysterskie. Na północy Powiśle graniczy z Żuławami, których urok i niepowtarzalny charakter jest znany wszystkim wytrawnym wędrowcom. Warto wybrać się także do Trójmiasta, gdzie bogactwo atrakcji jest najwieksze. Gdańsk, Gdynia i Sopot, tu zawsze jest co robić, przez cały rok.

Zamek w Sztumie, fot: M.Michalska 

Zamek w Kwidzynie

Zamek w Kwidzynie

Zamek obronny założony został na planie czworoboku z dziedzińcem wewnętrznym i czterema narożnymi wieżami, powstał w XIV w..

Wzniesiony z cegły na granitowych fundamentach był podpiwniczony, powstawał etapami w ciągu całego XIV w. i tworzył kwadrat o boku około 44 m. Dziedziniec zamkowy miał wymiary 12,80 na 16 m i z trzech stron, od południa, zachodu i północy posiadał dwukondygnacyjne krużganki służące jako korytarze. W trakcie budowy koncepcja architektoniczna uległa zmianie, dokładne daty rozpoczęcia i zakończenia wznoszenia zamku nie są dziś możliwe do określenia. Skrzydła zamku, z których jako pierwsze powstało wschodnie, następnie kolejno południowe, zachodnie i północne, miały po pięć-sześć kondygnacji i kryte były dwuspadowym dachem. Elewacja zewnętrzna posiadała ostrołukowe, różnej wielkości, blendy, okna i okienka strzelnicze. Nad biegnącym dookoła maswerkowym fryzem widoczne są okienka strzelnicze ganku obronnego. Znajduje się tu brama wjazdowa (zwana Zimną), umieszczona w bogato profilowanej niszy bramowej o dekoracyjnym układzie cegieł. W niszy zwieńczonej łukiem gotyckim widoczna jest prowadnica dawnej kraty obronnej.

Wchodząc na dziedziniec zamkowy, kierujemy się na taras widokowy, z którego można obserwować panoramę doliny Wisły. Stoją tu też dwie armaty z 1861 i 1863 r., zdobyte przez Prusy w wojnie z Francją w latach 1870-1871. W średniowieczu piwnice i przyziemie zamku mieściły m.in. kuchnię, spiżarnię, palenisko centralnego ogrzewania oraz pomieszczenia dla służby. Na pierwszym piętrze w skrzydle północnym mieścił się refektarz zimowy (jadalnia) z unikalnym sklepieniem palmowym, z promieniście odchodzącymi żebrami. Była tu też kaplica i mieszkanie proboszcza. W części zachodniej usytuowano sypialnię (dormitorium). W nieistniejącym dziś skrzydle wschodnim mieścił się szpitalik (infirmeria). W przyziemiu w latach 70. i 80. XX w. czynna była kawiarnia "Zamkowa". Skrzydło południowe mieściło refektarz letni i salę posiedzeń (kapitularz). Większość pomieszczeń posiadała sklepienia gwiaździste. Celem podróży wielu turystów zafascynowanych zamkiem w Kwidzynie jest najdłuższe w europie średniowieczne Gdanisko, które pełniło funkcję wieży ustępowej (latryny).

Zamek był siedzibą kapituły biskupstwa pomezańskiego do 1525 r., kiedy to biskup Erhard von Queiss przeszedł na protestantyzm. Po biskupach ewangelickich, od II poł. XVI w. przez dwieście lat, rezydowali tu starostowie kwidzyńscy. Po 1772 r. zamek stał się siedzibą sądu, a jego wnętrza przebudowano na sale sądowe i więzienne. W 1798 r. władze pruskie nakazały wyburzyć skrzydła wschodnie i południowe. Ślady szwów i łuków sklepiennych zachowały się na ścianie wschodniej i południowej dziedzińca. Pozostała część zamku została poddana gruntownemu remontowi w latach 1855-1885. W pracach tych chodziło głównie o przywrócenie wyglądu średniowiecznego. Pod koniec XIX w. zamek przeznaczono na szkołę dla ociemniałych żołnierzy i szkołę zawodową. W czasach hitlerowskich istniała tu szkoła dowódców młodzieży nazistowskiej. Po wojnie uszkodzony i zdewastowany, dopiero w 1950 r. stał się siedzibą Muzeum Zamkowego.

Muzeum mieści się w gotyckim zamku kapituły pomezańskiej zbudowanym w I poł. XIV w. Zbiory Muzeum reprezentują kulturę materialną Dolnego Powiśla, obejmującego dawne powiaty: kwidzyński, sztumski i suski. Muzeum dopracowało się kilku bardzo ciekawych wystaw stałych, m.in.: - narzędzia kar i tortur (XVI-XVIII w.), rzemiosło artystyczne z Warmii i Pomorza (XVXX w.), rzeźba barokowa z terenu Pomorza, kultura ludowa Dolnego Powiśla oraz przyroda Polski północnej (w roku 2006 otrzymała nową formę prezentacji). Nadto organizowane są corocznie wystawy czasowe zróżnicowane tematycznie, a związane z przyrodą, historią, twórczością artystyczną i ludową oraz kulturą Dolnego Powiśla, Pomorza, Warmii i Mazur.


Autor: LOT LIWA

Foto: R.Baranowski, Dep. Turystyki, UMWP