Krainę kryjącą się pod nazwą "Żuławy" cechuje niespotykany nigdzie indziej w Polsce prawie całkowicie płaski teren. Jadąc po terenach delty Wisły można jak okiem sięgnąć oglądać różnobarwne prostokątne pola, tylko od czasu do czasu urozmaicone wierzbami pochylającymi się pod kanałami. Jednak to, co wydaje się proste i monotonne jest w rzeczywistości krainą zaskakującą dynamiką oraz idealną współpracą człowieka z naturą. Rolniczy charakter Żuław podkreślają wsie ulokowane jeszcze według planów krzyżackich, a pięknie położone mennonickie cmentarze przypominające o przybyszach z Holandii mieszkających na tych ziemiach.

Na terenie Żuław oraz w ich sąsiedztwie znajdują się większe miasta jak Nowy Dwór Gdański, Tczew, Malbork oraz Trójmiasto. Cechą charakterystyczną Żuław jest depresyjne położenie, z czego wynika możliwość ich zalewania. Nadmiar wody regulują kanały, wały przeciwpowodziowe, rowy melioracyjne oraz pompy.


Zamek w Malborku, fot. Rafał Baranowski

Trochę historii...
Osadnictwo na terenie Żuław istniało już najprawdopodobniej w epoce brązu. Następnie wieki nie przynosiły zwiększenia osadników z powodu trudnych warunków naturalnych. Bagienne tereny oraz ciągła możliwość powodzi skutecznie odstraszały potencjalnych osadników. Zmieniło się to pod panowaniem krzyżackim. Zaczęli oni osuszać tereny, budować wały i kanały. To sprawiło, że teren Żuław zaczynał się zaludniać. Zaczęto wycinać lasy i uprawiać ziemię. Już w XV wieku na mieszkańców został nałożony obowiązek melioracji terenów.

W XVI wieku na Żuławy przybyli z Niderlandów mennonici, którzy osiedlając się tutaj przynieśli ze sobą swoje tradycje i kulturę. Poza nimi na Żuławach funkcjonowała wiele innych kultur jak: pomorska, krzyżacka, niemiecka, polska a po II wojnie światowej także ukraińska, którą przynieśli przybysze z południowych krain przedwojennej Polski. Koniec II wojny światowej okazał się katastrofą dla Żuław. W 1945 roku wycofujące się wojska niemieckie zniszczyły większość wałów przeciwpowodziowych oraz pomp, co spowodowało zalanie tych terenów. Lata powojenne były czasem ogromnego wysiłku włożonego w osuszanie ziem żuławskich, na które zaczęli przybywać osadnicy z głębi kraju.


Coś dla miłosników zabytkowej architektury - fasada domu na Żuławach, fot. Rafał Baranowski

Wśród zabytków na Żuławach wyróżniają się malownicze kościoły z charakterystyczną drewnianą wieżą, domy podcieniowe, pięknie położone cmentarze mennonickie oraz układy zabudowań wsi pochodzące jeszcze ze średniowiecza. Warto również skorzystać z innych atrakcji turystycznych Żuławy. Można wybrać się na przejażdżkę zabytkową kolejką wąskotorową, rejsy rzekami i kanałami w ramach Pętli Żuławskiej, odwiedzenie Żuławskiego Parku Historycznego czy pokonać szlak mennonicki.

Żuławy na dwóch kółkach!
Żuławy to kraina, którą cechuje niespotykany nigdzie indziej w Polsce prawie całkowicie płaski teren. Najatrakcyjniejszym szlakiem rowerowym na Żuławach jest Szlak Mennonitów. Przemierzając ten szlak poznamy historię osadnictwa na obszarze Delty Wisły oraz unikalne domy podcieniowe, gotycki kościółki, tzw. zagrody holenderskie oraz reliktowe cmentarze mennonickie.


...z lotu ptaka, fot. repozytorium ISIT

Dla żeglarzy i nie tylko
Pętla Żuławska to atrakcyjna turystycznie i przyrodniczo droga wodna łącząca ze sobą szlaki wodne Wisły, Martwej Wisły, Szkarpawy, Wisły Królewieckiej, Nogatu, Wisły Śmiałej, Wielkiej Świętej - Tugi, Motławy, Kanału Jagiellońskiego, rzeki Elbląg i Pasłęki, a także wody Zalewu Wiślanego. To 303 km niezapomnianej przygody, którą można przeżyć płynąc kajakiem, jachtem, łodzią motorową lub hausbotem.

Domy podcieniowe

Domy podcieniowe

Jedną z charakterystycznych cech Żuław są tak zwane domy podcieniowe. Są to budynki o konstrukcji szkieletowej wypełnionej cegłą, podcień tworzy wysunięte piętro od strony drogi oparte na drewnianych filarach.

Ilość filarów zależała od zamożności gospodarza. Początkowo w podcieniu jak i na całym poddaszu znajdowały się magazyny, z czasem jego rola zaczęła przekształcać się w część mieszkalną. Chociaż podcień stosowano w domach żuławskich już prawdopodobnie w średniowieczu, najstarszy zachowany budynek pochodzi z początku wieku XVII. Ponieważ były one znane już w wiekach średnich błędem jest zakładanie, że zostały wymyślone przez osadników holenderskich - mennonitów.

Wzrost zamożności chłopów żuławskich widać także w architekturze domów podcieniowych. Początkowo dom posiadał podcień szczytowy zwrócony do drogi, kolejnym etapem było dobudowanie z jednej strony skrzydła, w końcu budynek miał centralnie położony podcień, a po obu jego stronach znajdowały się symetryczne położone części domu.

Na terenach żuławskich istniały także budynki nieposiadające podcienia oraz tak zwane zagrody holenderskie czyli domy, w których część mieszkalna była połączona z zabudowaniami gospodarczymi. Jednak to właśnie domy z podcieniami są charakterystyczną cechą zabudowy wsi żuławskich i tworzą niespotykany nigdzie indziej klimat tego regionu.


Odwiedź koniecznie:

Szlak domów podcieniowych na Żuławach