Dziś twórczość jednego z najbardziej oryginalnych polskich artystów XX wieku można odkrywać w pierwszym i jedynym na świecie muzeum poświęconym jego życiu i sztuce. W gdyńskim Orłowie czeka nie tylko imponująca kolekcja rzeźb, obrazów i archiwaliów, ale przede wszystkim niezwykła opowieść o człowieku, który przez całe życie tworzył według własnych zasad.

Kim był Stanisław Szukalski?

Stanisław Szukalski (1893 – 1987) był jednym z najbardziej oryginalnych polskich artystów XX wieku. Rzeźbiarz, malarz, rysownik, projektant medali i monet oraz autor niezwykle ekspresyjnych autoportretów. Tworzył po swojemu, nie uznawał kompromisów i odważnie krytykował obowiązujące kanony sztuki.

W latach 20. i 30. zdobył międzynarodowe uznanie, jednak II wojna światowa zniszczyła większość jego dorobku. Po emigracji do Stanów Zjednoczonych przez wiele lat pozostawał niemal zapomniany. Dopiero pod koniec życia jego twórczość odkryło nowe pokolenie artystów i kolekcjonerów, a film dokumentalny wyprodukowany przez Leonardo i George’a DiCaprio sprawił, że o Szukalskim ponownie usłyszał świat.

Dziś pierwszym i jedynym miejscem poświęconym jego życiu i twórczości jest Muzeum Stanisława Szukalskiego w Gdyni.

Talent rodzi się z uporu

„Talent = upór” – powtarzał Stanisław Szukalski. Wierzył, że o sukcesie nie decyduje wyłącznie talent, lecz przede wszystkim wytrwałość i tysiące godzin pracy.

Fascynowała go anatomia człowieka. Obserwował ludzi, wykonywał dziesiątki szkiców, studiował mięśnie, dłonie i gesty. Inspiracji szukał często w zwykłych ludziach – robotnikach, starcach czy osobach naznaczonych ciężką pracą. Gdy siadał do rzeźbienia, nie korzystał już z modela. Tworzył z pamięci, dzięki czemu jego dzieła zachwycają zarówno precyzją anatomii, jak i ogromnym ładunkiem emocji.

Szukalski nie tworzył wyłącznie pięknych form. Każda rzeźba była opowieścią, filozoficzną przypowieścią lub komentarzem do historii, ludzkiej natury czy własnych przemyśleń.

Dlaczego warto odwiedzić Muzeum Szukalskiego?

Muzeum Stanisława Szukalskiego w Gdyni jest pierwszym i jedynym na świecie miejscem poświęconym życiu oraz twórczości artysty. Na stałej wystawie „Szukalski: The Selfborn / Samorodny” zgromadzono ponad tysiąc eksponatów – monumentalne rzeźby, obrazy, rysunki, medale, monety, archiwalne fotografie, listy oraz narzędzia, którymi posługiwał się podczas pracy. To nie tylko okazja, by zobaczyć dzieła jednego z najbardziej oryginalnych polskich twórców XX wieku, ale także poznać jego sposób myślenia i niezwykłą wyobraźnię. Wyjątkowym elementem ekspozycji jest sala kinowa z archiwalnymi nagraniami, na których można usłyszeć samego Szukalskiego mówiącego po polsku – materiał ten przez lata pozostawał niepublikowany.

Rzeźby, przy których warto zatrzymać się na dłużej

„Jąkający się filozof” (1915)

Szukalski pokazuje, że emocje można wyrazić całym ciałem. Napięte mięśnie, gestykulujące dłonie i stopy oddają wysiłek człowieka próbującego wypowiedzieć „tragiczne myśli uwięzione w środku”. Rzeźba zachwyca nie tylko ekspresją, ale również doskonałą znajomością anatomii. Dla artysty ciało było językiem emocji.

„Walka” (1917)

Na pierwszy rzut oka przedstawia jedynie dłoń. Po chwili okazuje się filozoficzną przypowieścią o człowieku i cywilizacji. Cztery palce atakują przeciwstawny kciuk – symbol twórczości, rozwoju i postępu. Paradoks polega na tym, że niszcząc kciuk, skazują na zagładę również same siebie. To jedna z najbardziej oryginalnych alegorii stworzonych przez Szukalskiego.

„Pieta” (1960)

W swojej interpretacji piety Szukalski przedstawia Francję jako matkę przywracającą do życia poległego syna – ofiarę wojny. Jednym dotknięciem palca kobieta wskrzesza młodzieńca, a korona z czterech podków koni Apokalipsy podkreśla zwycięstwo życia nad zagładą. To przejmująca opowieść o odrodzeniu i nadziei.

„Katyń” (1979)

To jedno z najmocniejszych dzieł późnego okresu twórczości artysty. Za pomocą symboli Szukalski odniósł się do zbrodni katyńskiej. Centralnym motywem jest Orzeł – symbol Polski – zaatakowany przez fantastyczną postać uosabiającą system komunistyczny. To rzeźba, która pokazuje, że sztuka może być nie tylko pięknem, ale również świadectwem historii.

Informacje praktyczne

• godziny otwarcia: środa – niedziela, godziny: 11.00 – 18.00
• bilety:
• normalny – 40 zł,
• ulgowy – 30 zł,
• młodzieżowy (10-17 lat)  15 zł.

Prywatna inicjatywa tworzona z pasji

Muzeum Stanisława Szukalskiego jest prywatną inicjatywą kolekcjonera i miłośnika sztuki Krzysztofa Ziemanna. To wyjątkowe miejsce nie jest prowadzone przez państwową instytucję – jego działalność finansowana jest przede wszystkim z wpływów ze sprzedaży biletów oraz opłat za fotografowanie.

To miejsce stale się rozwija – oprócz wystawy organizowane są koncerty, prelekcje, spotkania z artystami, warsztaty i wystawy czasowe. Dzięki temu twórczość Stanisława Szukalskiego nie pozostaje zamknięta w gablotach, lecz nadal inspiruje kolejne pokolenia odbiorców.

Szukalski nie pozostawia widza obojętnym. Jednych zachwyca, innych prowokuje do dyskusji, ale trudno przejść obok jego dzieł bez refleksji. Być może właśnie dlatego po latach zapomnienia znów fascynuje kolejne pokolenia. A Muzeum Stanisława Szukalskiego w Gdyni jest najlepszym miejscem, by rozpocząć tę niezwykłą podróż przez jego świat.