Krainę kryjącą się pod nazwą "Żuławy" cechuje niespotykany nigdzie indziej w Polsce prawie całkowicie płaski teren. Jadąc po terenach delty Wisły można jak okiem sięgnąć oglądać różnobarwne prostokątne pola, tylko od czasu do czasu urozmaicone wierzbami pochylającymi się pod kanałami. Jednak to, co wydaje się proste i monotonne jest w rzeczywistości krainą zaskakującą dynamiką oraz idealną współpracą człowieka z naturą. Rolniczy charakter Żuław podkreślają wsie ulokowane jeszcze według planów krzyżackich, a pięknie położone mennonickie cmentarze przypominające o przybyszach z Holandii mieszkających na tych ziemiach.

Na terenie Żuław oraz w ich sąsiedztwie znajdują się większe miasta jak Nowy Dwór Gdański, Tczew, Malbork oraz Trójmiasto. Cechą charakterystyczną Żuław jest depresyjne położenie, z czego wynika możliwość ich zalewania. Nadmiar wody regulują kanały, wały przeciwpowodziowe, rowy melioracyjne oraz pompy.


Zamek w Malborku, fot. Rafał Baranowski

Trochę historii...
Osadnictwo na terenie Żuław istniało już najprawdopodobniej w epoce brązu. Następnie wieki nie przynosiły zwiększenia osadników z powodu trudnych warunków naturalnych. Bagienne tereny oraz ciągła możliwość powodzi skutecznie odstraszały potencjalnych osadników. Zmieniło się to pod panowaniem krzyżackim. Zaczęli oni osuszać tereny, budować wały i kanały. To sprawiło, że teren Żuław zaczynał się zaludniać. Zaczęto wycinać lasy i uprawiać ziemię. Już w XV wieku na mieszkańców został nałożony obowiązek melioracji terenów.

W XVI wieku na Żuławy przybyli z Niderlandów mennonici, którzy osiedlając się tutaj przynieśli ze sobą swoje tradycje i kulturę. Poza nimi na Żuławach funkcjonowała wiele innych kultur jak: pomorska, krzyżacka, niemiecka, polska a po II wojnie światowej także ukraińska, którą przynieśli przybysze z południowych krain przedwojennej Polski. Koniec II wojny światowej okazał się katastrofą dla Żuław. W 1945 roku wycofujące się wojska niemieckie zniszczyły większość wałów przeciwpowodziowych oraz pomp, co spowodowało zalanie tych terenów. Lata powojenne były czasem ogromnego wysiłku włożonego w osuszanie ziem żuławskich, na które zaczęli przybywać osadnicy z głębi kraju.


Coś dla miłosników zabytkowej architektury - fasada domu na Żuławach, fot. Rafał Baranowski

Wśród zabytków na Żuławach wyróżniają się malownicze kościoły z charakterystyczną drewnianą wieżą, domy podcieniowe, pięknie położone cmentarze mennonickie oraz układy zabudowań wsi pochodzące jeszcze ze średniowiecza. Warto również skorzystać z innych atrakcji turystycznych Żuławy. Można wybrać się na przejażdżkę zabytkową kolejką wąskotorową, rejsy rzekami i kanałami w ramach Pętli Żuławskiej, odwiedzenie Żuławskiego Parku Historycznego czy pokonać szlak mennonicki.

Żuławy na dwóch kółkach!
Żuławy to kraina, którą cechuje niespotykany nigdzie indziej w Polsce prawie całkowicie płaski teren. Najatrakcyjniejszym szlakiem rowerowym na Żuławach jest Szlak Mennonitów. Przemierzając ten szlak poznamy historię osadnictwa na obszarze Delty Wisły oraz unikalne domy podcieniowe, gotycki kościółki, tzw. zagrody holenderskie oraz reliktowe cmentarze mennonickie.


...z lotu ptaka, fot. repozytorium ISIT

Dla żeglarzy i nie tylko
Pętla Żuławska to atrakcyjna turystycznie i przyrodniczo droga wodna łącząca ze sobą szlaki wodne Wisły, Martwej Wisły, Szkarpawy, Wisły Królewieckiej, Nogatu, Wisły Śmiałej, Wielkiej Świętej - Tugi, Motławy, Kanału Jagiellońskiego, rzeki Elbląg i Pasłęki, a także wody Zalewu Wiślanego. To 303 km niezapomnianej przygody, którą można przeżyć płynąc kajakiem, jachtem, łodzią motorową lub hausbotem.

Menonici

Menonici

Reformacja na początku XVI wieku spowodowała powstanie odłamów Kościoła Katolickiego. Jednym z takich odłamów był anabaptystyczny ruch w Szwajcarii. Osoby należące do tego wyznania nazywały siebie „braćmi”.

Odrzucili oni przede wszystkim chrzest niemowląt uznając go za niezgodny z Biblią. Ruch ten zaczął się rozprzestrzeniać na całą Europę, w szczególności na Niemcy i Niderlandy. W Holandii powstały dwa nurty: radykalny ruch rewolucyjny i pokojowy. Ponieważ nurt radykalny został bardzo krwawo stłumiony, ocaleni jego wyznawcy zaczęli przenosić się do nurtu pokojowego. Jedną z osób, które skupiały rozproszonych wyznawców był ksiądz Menno Simons. Od jego imienia przyjęła się nazwa - mennonici.

Menonici uznają, ze Pismo Święte jest jedynym autorytetem. Nie uznają zwierzchnictwa Rzymu ani tego, że aby dostąpić zbawienia należy uczestniczyć w obrzędach. Odrzucili chrzest niemowląt na rzecz chrztu osób dorosłych. Nie mogli brać udziału w wojnach ani przyjmować urzędów. Wzrastające represje oraz brak wolnej ziemi spowodowały emigrację grup menonickich między innymi do Rzeczpospolitej Obojga Narodów, która na ówczesne czasy była krajem tolerancyjnym wobec innowierców.

Na Żuławach zaludniali oni tereny, które trzeba było najpierw osuszyć, zabezpieczyć przed kolejnymi powodziami i następnie zagospodarować. Na terenach sobie podległych menonici po wielkich powodziach w XVI wieku odnawiali i naprawiali system melioracyjny.

Większość menonitów w początkach XVIII wieku wyemigrowała do Rosji. Pozostali pod zaborem pruskim ulegali stopniowej germanizacji, aby opuścić tereny żuławskie w 1945 roku.


Na Żuławach obecnie znajduje się wytyczony Szlak Menonitów, który łączy miejsca powiązane z osobami tego wyznania, z historią ich osadnictwa na tych terenach. Oprócz szlaku, śladem istnienia menonitów są pozostawione przez nich cmentarze na terenie Żuław. W Muzeum Żuławskim znajduje się stała wystawa poświecona osadnikom z Niderlandów. Przedstawia ona ich problemy, drogę do przystosowana się do nowych warunków oraz ukazuje ich tożsamość kulturowa i religijną.

Foto: M. Bieliński - Dep. Turystyki UMWP