Pomorskie może pochwalić się wyjątkowym bogactwem dziedzictwa docenionego przez UNESCO. W regionie znajdziemy zarówno zabytki wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa, jak i żywe tradycje, bezcenne dokumenty, rezerwaty biosfery oraz miasto należące do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO.
Światowe Dziedzictwo UNESCO:
Zamek Krzyżacki w Malborku – wpis w 1997 roku
Zamek w Malborku. fot. Pomorskie.Travel/Mateusz Ochocki
Modernistyczne Centrum Gdyni – wpis w 2026 roku
Modernistyczne Centrum Gdyni jest jednym z najwybitniejszych na świecie przykładów wczesnego modernizmu w urbanistyce. Dzisiejsze Śródmieście powstawało niemal od podstaw w latach 1926-1939 jako nowoczesne centrum miasta portowego i symbol ambicji odradzającej się Polski – państwa otwartego na świat i nowoczesność.
Modernistyczny budynek - Hoteul Gdynia Boutique
Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego
Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego obejmuje żywe tradycje, zwyczaje, wiedzę i umiejętności przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej – wpisane w 2015 roku.
Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu, ręczne hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej jest jednym ze starszych elementów kultury na Kaszubach.
Wiedza i umiejętności związane z nim przekazywane są z pokolenia na pokolenie i stale odtwarzane przez hafciarki, które uznają je za ważną część kaszubskiego dziedzictwa. Dziedzictwo to jest żywe, a kaszubskie artystki ludowe wciąż tworzą nowe konfiguracje elementów haftu i wymyślają nowe wzory.
Kaszubska Gwiôzdka – wpis w 2019 roku
Jednym ze świątecznych obyczajów na Kaszubach jest Gwiôzdka, czyli odwiedzanie domów przez grupy kolędnicze w dzień Wigilii Bożego Narodzenia. Zespoły gwiôzdek liczą zazwyczaj od 10 do 15 kawalerów w wieku od 15 do 30 lat. Kolędowanie zaczyna się w wigilijne popołudnie i trwa niemal do Pasterki. W tym czasie odwiedzanych jest kilkadziesiąt gospodarstw z własnej i sąsiednich wsi.
Carillonowa muzyka w Gdańsku – wpis w 2020 roku
Carillon to zespół co najmniej 23 dużych dzwonów wieżowych, na których można grać ręcznie, przy pomocy klawiatury połączonej systemem drutów i przekładni z sercami dzwonów. Standardowy instrument, taki jak ten znajdujący się w kościele pw. św. Katarzyny w Gdańsku, liczy 50 dzwonów ważących łącznie prawie 16 ton.
Oprócz tego w Gdańsku jest drugi instrument – w wieży Ratusza Głównego Miasta – 37 dzwonów oraz carillon mobilny, złożony z 48 dzwonów. Gdańsk jest jedynym miastem w Polsce posiadającym carillony, na których odbywają się regularne koncerty.
Haft kaszubski, fot. Krzysztof Mystkowski
Program UNESCO "Pamięć Świata"
W Międzynarodowym Rejestrze „Pamięć Świata” znajduje się obecnie siedemnaście obiektów dziedzictwa dokumentacyjnego zgłoszonych przez Polskę.
Tablice 21 Postulatów Gdańskich z Sierpnia 1980 – wpisane w 2003 roku do Międzynarodowego Rejestru „Pamięć Świata” UNESCO”
Tablice 21 Postulatów Gdańskich, spisane podczas strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 roku, zostały w 2003 roku wpisane na Międzynarodowy Rejestr „Pamięć Świata” UNESCO. Stanowią dokumentalne świadectwo pokojowego ruchu społecznego, który doprowadził do powstania „Solidarności” i stał się jednym z przełomowych wydarzeń w historii Europy XX wieku.
Tablice, należące do zbiorów Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, są dziś prezentowane na wystawie stałej w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku. To jeden z najważniejszych eksponatów wystawy poświęconej narodzinom „Solidarności”.
Tablice z 21 postulatami, fot. Pomorskie Travel
Oprócz międzynarodowej Listy, w ramach Programu Pamięć Świata tworzone są rejestry gromadzące obiekty o szczególnym znaczeniu dla poszczególnych krajów lub regionów świata. W 2014 roku, została zainaugurowana Polska Lista Krajowa Programu UNESCO Pamięć Świata,
Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata wpisane zostały:
- Mszał Zakonu Krzyżackiego – wpis z 2016 roku z Biblioteki Mariackiej w Gdańsku – bogato zdobiony XV-wieczny mszał krzyżacki wykorzystywany do celów liturgicznych w Kościele Najświętszej Marii Panny w Gdańsku, przechowywany w Bibliotece Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk;
- Dokumenty związane z budową portu w Gdyni (1921-1927) – wpis z 2018 roku: ustawa z 23 września 1922 r. o budowie portu w Gdyni, protokół 93-go posiedzenia Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej z 21 sierpnia 1922 r., sprawozdanie stenograficzne z 339 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 23 września 1922 r. dotyczące ustawy o budowie portu w Gdyni, projekty portu z 1924 i 1925 r. oraz księga pamiątkowa z lat 1921-1927 – dotyczą budowy niezależnego, nowoczesnego portu, jako warunku bezpieczeństwa i rozwoju odrodzonego państwa; miejsce przechowywania: Archiwum Akt Nowych i Muzeum Miasta Gdyni.
- Dokument Przemysła II z 15 sierpnia 1295 roku – wpis z 2021 roku – z zasobu Archiwum Diecezjalnego w Pelplinie
- 5 unikatowych egzemplarzy dzieł Jana Heweliusza (1647-1690) – wpis z 2021 roku z zasobu Polskiej Akademii Nauk Biblioteki Gdańskiej
Rezerwaty Biosfery UNESCO
W województwie pomorskim znajdują się dwa rezerwaty biosfery należące do Światowej Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO:
- Rezerwat Biosfery Bory Tucholskie – wpisany w 2010 roku. Rezerwat Biosfery Bory Tucholskie jest jednym z największych kompleksów leśnych w Polsce. W obrębie rezerwatu występuje szereg cennych siedlisk przyrodniczych, m.in. kwaśne buczyny, żyzne buczyny, brzeziny bagienne, dąbrowy acidofilne, bory chrobotkowe torfowiska przejściowe i wysokie, śródlądowe murawy napiaskowe, jeziora lobeliowe, dystroficzne, ramienicowe, suche wrzosowiska. Są to układy ekologiczne typowe dla niżowych obszarów Europy Środkowej, w których występuje wiele rzadkich, reliktowych i chronionych gatunków roślin i zwierząt.
Bory Tucholskie, Rezerwat biosfery, fot. PNBT/A. Turowska
Wrzosowisko, rezerwat biosfery Bory Tucholskie, fot. PNBT/K. Lubińska
- Słowiński Rezerwat Biosfery – wpisany w 1996 roku. W skład rezerwatu wchodzą przymorskie jeziora, bagna, łąki, nadmorskie lasy i wydmowy pas mierzei wraz z ruchomymi wydmami między Łebą a Czołpinem.
Słowiński National Park, photo: Pomorskie Travel
Słowiński National Park, photo: A. Demczak
Sieci Miast Kreatywnych UNESCO
Gdynia w Sieci Miast Kreatywnych UNESCO
W 2021 roku Gdynia dołączyła do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO jako Miasto Filmu. Film od lat jest ważną częścią tożsamości miasta – odbywa się tu Festiwal Polskich Filmów Fabularnych, którego historia sięga 1974 roku, a od 1987 roku jego gospodarzem jest Gdynia. Ważnym ośrodkiem gdyńskiego życia filmowego jest także Gdyńskie Centrum Filmowe, obejmujące m.in. szkołę filmową, kino studyjne oraz organizację wydarzeń i festiwali.
Członkostwo w Sieci Miast Kreatywnych UNESCO daje Gdyni możliwość rozwijania współpracy z miastami filmowymi z całego świata, wymiany doświadczeń oraz realizacji wspólnych projektów w dziedzinie filmu i kultury.
Festiwal Filmów Fabularnych w Gdyni, fot. Pomorskie Travel/M. Ochocki/KFP