Kociewie

Badacz podzielił teren Kociewia na pierwotne obejmujące okolice Pelpina oraz rozszerzone, które to nazwą objął obszar występowania dialektu kociewskiego. Współcześnie Kociewie liczy ok. 3 tys. km2. Wschodnią granicą jest ok. stukilometrowy odcinek Wisły od okolic Gruczna na południu do wsi Czatkowy, leżącej na północ od Tczewa. Na północy zasięg regionu wyznacza linia Pszczółki – Trąbki Wielkie – Wysin, zaś zachodnia granica biegnie przez Starą Kiszewę, Bartoszy Las, Czarną Wodę, Szlachtę, Śliwiczki, Drzycim, a następnie do Gruczna i kieruje się ku Wiśle. Administracyjnie Kociewie leży na terenie województwa pomorskiego (całe powiaty: starogardzki i tczewski, fragment powiatu gdańskiego: część gminy Trąbki Wielkie i powiat kościerski z terenami gmin Liniewo i Stara Kiszewa) oraz kujawsko – pomorskiego (większość ziem należących do powiatu świeckiego oraz część gminy Śliwce z powiatu tucholskiego). Na terenie Kociewia leży dziewięć miast: Tczew, Starogard Gdański, Skarszewy, Skórcz, Czarna Woda, Gniew, Pelplin, Nowe i Świecie. Za stolicę regionu uważa się Starogard Gdański.

Nazwę Kociewie można znaleźć w dokumentach z początku XIX w. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1807 r. W Źródłach wojskowych do dziejów Pomorza przytoczony jest meldunek ppłk Hurtinga do gen. Dąbrowskiego, w którym występuje nazwa Gociewie. W powyższych meldunkach było dużo zniekształceń nazw miejscowości, więc przyjmuje się, że G zamiast K jest tego typu pomyłką. Inną nazwą regionu było Koczewie, która znajduje się w wierszu Szczaście ji pon napisanego w gwarze kociewskiej. Dokument pochodzi za Świecia z lat 1810 – 1820. Z kolei u Floriana Ceynowy można spotkać formę Koczevije. Nazwę Kociewie wymienił również Oskar Kolberg w tomie Pomorze

Do tej pory badaczom nie udało się jednoznacznie ustalić etymologii słowa Kociewie. Na ten temat powstało wiele różnorodnych koncepcji i hipotez, ale żadna z nich nie uzyskała całkowitego poparcia. Zdecydowana większość etymologii koncentruje się na rdzeniu Koć-. Według tych koncepcji nazwa Kociewie wywodzi się od słów:

kociełki, czyli liczne kotliny, bagna i bagienka otoczone górami (koncepcja ks. Fankidejskiego);

kotten, czyli chaty (wg J. Łęgowskiego);

kocza, kuczen – lekko sklecone szałasy (wg ks. J. Kujota);

kociewie – pierz, wiórzysko, namuł (wg S. Kozierskiego, A. Brücknera);

– kocanki – nazwa roślin (wg W. Taszyckiego);

– koc – samołówka rybacka (wg J. Tredera);

– kaczy – Kociewie, czyli Kacewie 'kraina nad Kaczą rzeką' (wg J. Haliczera);

– Gocie – Gotowie (wg F. Bujaka, J. Czekanowskiego).

Hanna Popowska – Taborska w swoich badaniach nad nazwą Kociewie nawiązała do ks. Bernarda Sychty, który porównał Kociewie z wyrażeniem kocie wiarë, czyli 'głucha, zapadła okolica' oraz do wyrazu kocevinë o podobnym znaczeniu. Dla Popowskiej – Taborskiej nazwa Kociewie ma charakter przezwiskowy, genetycznie pejoratywny (co może tłumaczyć fakt, że w trakcie badań prowadzonych przez Z. Stamirowską ludność regionu nie przyznawała się do tej nazwy). Jej podstawą słowotwórczą byłaby nazwa apelatywna 'kot', a więc mielibyśmy do czynienia z formacją analogiczną, jak cytowane w „Słowniku kociewskim” chrószczewie 'zarośla, krzaki'. Sporadycznie notowana postać koćejeve zawierałby rdzeń rozszerzony przyrostkiem -ej.

Z kolei Bogusław Kreja uważa, że nazwa Kociewie jest zapożyczona z któregoś języka wschodniosłowiańskiego. W języku rosyjskim jest wyraz kočevьe o znaczeniu 'koczowisko, miejsce koczowania'. Jest to rzeczownik odczasownikowy utworzony przy pomocy przyrostka -ьe od czasownika kočevat, czyli 'koczować'. Nazwa Koczewie, która występuje u Ceynowy jest zbliżona do źródłosłowu rosyjskiego.

Kreja przyjął pogląd Kujota o mniejszym w przeszłości obszarze Kociewia (tj. okolice po lewej stronie Wierzycy, między Nową Cerkwią a Królówlasem) oraz założył, że zanim nazwa pojawiła się w źródłach pisanych, to musiała funkcjonować w świadomości mieszkańców, czyli wg Krei był to XVIII w. W tym czasie przez Pomorze odbywały się przemarsze wojsk, w tym rosyjskich, które także stacjonowało na tym terenie. W źródłach nie ma bezpośrednich dowodów, że Rosjanie przebywali w okolicach Gniewa i Pelplina, ale na terenie klasztoru pelplińskiego znaleziono monety rosyjskie z lat 1759 – 1762. Poza tym Kreja przytacza przykłady toponomastyczne (np. wieś Rusek, przysiółek Rusin) i antroponimiczne (np. nazwiska typu Sobkow, Kołokolcow), które mogą świadczyć o pobycie wojsk rosyjskich na Pomorzu w XVIII w.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb.
Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym.

Kliknij tutaj, aby dowiedzieć się więcej.

Ulubione

Niestety, nie masz jeszcze dodanych, ulubionych pozycji.

Tutaj tekst tłumaczący po co jest ta funkcjonalność oraz wytłumaczenie tekstowe uproszczonej grafiki poniżej.

Niestety, nie masz jeszcze dodanych, ulubionych pozycji.

Odkryj

Gastronomia

Noclegi