Повисле — это территория, которая разделяет Поморское воеводство от Куявско- поморского воеводства, лежащая в долине Нижней Вислы на её правом берегу. Это район с очень интересной и сложной историей, который часто изменял государственную принадлежность, следы чего можно увидеть сегодня в его памятниках.

Самое раннее упоминание об этом месте относится к временам, когда им владели пруссы, а на Повисле находились два прусские края: Помезания и Погезания. Пруссы  были вытеснены из политической реальности вооруженными в меч и крест рыцарями  ордена  Пресвятой Девы Марии. Последние также оставили сильнейший след в истории  этого района. Вдоль Вислы, от Грудзёндза до места, где из неё выплывает Ногат, среди  туристических достопримечательностей доминируют средневековые замки — след  времён христианизации территории Пруссии. Раньше здесь их было много, практически в каждом городе был свой. По сей день в Повисле сохранились  два: в Квидзыне и Штуме. Квидзынский замок помезанской капитулы вместе с прилегающим кафедральным собором, является одной из наиболее хорошо сохранившихся средневековых крепостей в Польше. Построенная по образцу замков Тевтонского ордена, восхищает простотой и гармонией суровой каменной глыбы. В подземельях собора св. Яна  хранятся останки трех великих магистров ордена. Штумская крепость,  частично сохранившаяся летняя резиденция великого магистра, является местом проведения средневековых ярмарок и рыцарских турниров. 

Другая достопримечательность Повисля, которая нам ближе по времени -  дворец Сераковских в Ваплево Вельке. Резиденция известного рода в Поморье была одним из мест культивирования польской традиции во времена разделов Польши. В настоящее время здесь находится Музей традиции польского дворянства и Поморский центр  по связям с польской общиной.  К категории технических памятников относятся  шлюзы на Ногате в Белой Горе. Их происхождение восходит к середине XIX века,  а работающая по сей день гидротехническая конструкция  относится к началу ХХ века.            

Повисле следует порекомендовать как очень интересное место для культурного туризма. Многонациональные традиции, красивые достопримечательности, интересные места - все это ждет, чтобы  его открыли.

Zamek Kapituły Pomezańskiej w Kwidzynie

Powstały na przełomie XIII i XIV w. zamek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie stanowi największą atrakcję turystyczną Powiśla, jest ważnym punktem na mapie Szlaku Zamków Gotyckich, a dla pasjonatów historii, Zakonu, średniowiecza oraz okolicznych ziem wciąż nie do końca odkrytą kartą.

Zamek wzniesiono z kamieni i cegieł w formie czteroskrzydłowej budowli na planie kwadratu o boku 44 m. W każdym z narożników ustawiona została wieża, zaś na dziedzińcu dwukondygnacyjne krużganki, które służył jako korytarze. Większość prac została zakończona do 1350 r., jedynie charakterystyczne gdanisko powstało dopiero w latach 80 XIV w.

Szlak Zamków Gotyckich

Skrzydła zamku, z których jako pierwsze powstało wschodnie, następnie kolejno południowe, zachodnie i północne, miały po pięć-sześć kondygnacji i kryte były dwuspadowym dachem. Elewacja zewnętrzna posiadała ostrołukowe, różnej wielkości, blendy, okna i okienka strzelnicze, a nad biegnącym dookoła maswerkowym fryzem widoczne są okienka strzelnicze ganku obronnego. Znajduje się tu również brama wjazdowa (zwana Zimną), która została umieszczona w bogato profilowanej niszy bramowej o dekoracyjnym układzie cegieł.

Wchodząc na dziedziniec zamkowy, kierujemy się na taras widokowy, z którego można obserwować panoramę Doliny Wisły, a szczególną uwagę przykuwają dwie armaty z 1861 i 1863 r., zdobyte przez Prusy w wojnie z Francją w latach 1870-1871.

W średniowieczu piwnice i przyziemie zamku mieściły m.in. kuchnię, spiżarnię, palenisko centralnego ogrzewania oraz pomieszczenia dla służby. Na pierwszym piętrze w skrzydle północnym mieścił się refektarz zimowy (jadalnia) z unikalnym sklepieniem palmowym, kaplica oraz mieszkanie proboszcza. W części zachodniej usytuowano sypialnię (dormitorium), zaś w nieistniejącym obecnie skrzydle wschodnim zlokalizowany był szpitalik. Skrzydło południowe mieściło refektarz letni i salę posiedzeń (kapitularz).


Ocalałe skrzydło i wieża w kwidzyńskiej warowni, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Celem podróży wielu turystów zafascynowanych zamkiem w Kwidzynie jest najdłuższe w Europie średniowieczne Gdanisko, które pełniło funkcję wieży ustępowej (latryny).

Pierwotnie zamek stanowił samodzielne założenie, dopiero w późniejszym etapie został on połączony wraz z wybudowaną obok katedrą. Punktem stycznym obu budowli była wieża południowo - wschodnia, przekształcona na dzwonnicę. Katedra została ukończona na początku XIV w., na okres ten datowane jest powstanie niepowtarzalnego zespołu architektonicznego, w którego skład weszły dwa zamki (biskupi i kapituły), katedra oraz miasto. Poszczególne człony miały własne umocnienia, a połączone murami tworzyły system obronny, doskonale wkomponowany w warunki naturalne terenu. Zamek stał się siedzibą kapituły pomezańskiej, a także centrum religijnym i polityczno-administracyjnym.


Słynne gdanisko zamku w Kwidzynie, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Na przestrzeni lat zamek był kilkukrotnie niszczony w wyniku działań wojennych, a na początku XVI w. całkowitemu zniszczeniu uległ zamek biskupi.

Kolejnym ważnym punktem w historii budowli jest przejście biskupów pomezańskich, którzy do tej pory rezydowali na zamku, na protestantyzm. Pierwszy protestancki biskup przeprowadził remont zamku, zaś po jego śmierci obiekt został przejęty przez urzędników księcia Albrechta Hohenzollerna, otrzymując tym samym funkcje rządowe. Zamek był także rezydencją, w której gościli znamienici goście.  To właśnie tu zatrzymał się car Rosji, Piotr I, podczas swojej wizyty w mieście, na zaproszenie króla pruskiego Fryderyka I.

Spacer po Kwidzynie

Po 1772 r. zamek stał się siedzibą sądu, a jego wnętrza przebudowano na sale sądowe i więzienne. W 1798 r. władze pruskie nakazały wyburzyć skrzydła wschodnie i najbardziej reprezentacyjne - południowe.

Po roku 1854, na mocy rozporządzenia króla Fryderyka Wilhelma IV zaprzestano dewastacji zamku i rozpoczęto prace rekonstrukcyjne. Ich najistotniejszy etap przeprowadzono w roku 1874, pod kierunkiem Gustava Reicherta. W rezultacie odbudowano wieże narożne, zrekonstruowano sklepienia w pomieszczeniach pierwszego piętra skrzydła północnego i uzupełniono detal architektoniczny.
Zamek pełnił funkcję sądu i więzienia aż do 1935 r., następnie został przekształcony na siedzibę hitlerowskiej szkoły Hitlerjugend HJ-Ostlandführerschule i tę funkcję pełnił aż do zakończenia II Wojny Światowej. Po zajęciu miasta przez Armie Czerwoną zamek, w odróżnieniu od Starego Miasta, szczęśliwie uniknął poważniejszych zniszczeń, splądrowano jedynie jego wnętrza. Od 1950 r. w swoich murach gości Muzeum Zamkowe, które na swoich wystawach prezentuje kulturę materialną Dolnego Powiśla.


Wystawa stała Muzeum Zamkowego w Kwidzynie, pomorskie.travel, M.Ochocki

Zwiedzając muzealne wystawy możemy zapoznać się z rzemiosłem artystycznym Warmii i Pomorza, rzeźbą barokową, kulturą ludową Dolnego Powiśla oraz przyrodą Polski północnej. Ciekawą wystawą stałą jest sala prezentująca narzędzia kar i tortur z XVI - XVIII w. Ponadto organizowane są wystawy czasowe, spotkania kulturalne i koncerty.