Powiśle - sprawdź co warto zobaczyć?

Położone na wschodnim wybrzeżu Wisły Powiśle leży na granicy dwóch województw: pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Szczęśliwie dla Pomorza, na jego terenie znajdują się liczne akweny, jeziora, rzeki oraz lasy pełne malowniczych ścieżek. Miłośnicy historii i architektury odwiedzają Powiśle ze względu na zamki, twierdze i krypty, których tu nie brakuje.

Powiśle, zlokalizowane w okolicach Dolnej Wisły, to teren, który przyciąga niezwykle malowniczym krajobrazem i dość zagmatwaną historią. Wielokrotnie zmieniał przynależność państwową, by w końcu stać się częścią Pomorza i Polski.

Tak smakuje Powiśle

Powiśle to bogactwo jezior i rzek. Nie brakuje tu lasów, które są wymarzonym miejscem dla spacerowiczów i miłośników aktywnego wypoczynku. Nie brakuje tu też pól uprawnych, które wiosną tworzą uroczą panoramę oraz sadów, gdzie uprawiane są jabłka, gruszki czy śliwki. To właśnie te ostatnie są chlubą sadowników. Powiślańska śliwka to rarytas i dobro regionu. Najsłynniejsza jest z Neborowa Wielkiego. Tworzy się z niej klasyczne powidła i nalewkę, która stała się znakiem rozpoznawczym regionu.

Wyroby ze śliwki nerbowskiej, fot: http://arabiasaudyjska-ksa.blogspot.com

Powiśle doceniane jest jednak nie tylko ze względu na położenie i walory geograficzne. To również region, w którym znajdują się aż dwa zabytki z czasów Wielkiego Księstwa Krzyżackiego.

Powiśle - co warto zobaczyć?

W pierwszej kolejności  zaglądamy do Kwidzyna nazywanego stolicą Dolnego Powiśla. Nad miastem położonym nad rzeką Liwą góruje zamek kapituły pomezańskiej wzorowany na zamkach krzyżackich. Powstał na przełomie XIII i XIV wieku i w latach świetności był centrum religijnym i polityczno-administracyjnym. Charakterystycznym elementem jego architektury jest gdańsko, czyli wieża, która wychodzi poza linię murów obronnych. Z zamkiem łączy ją kryty ganek wsparty na arkadach. Wygląda to spektakularnie i odwiedzając Kwidzyn, koniecznie należy przejechać ulicą Gdańską pod arkadami.

Odwiedzając miasto warto zwrócić również uwagę na fragmenty obronnych murów gotyckich z XIV w., czterokondygnacyjny, ceglany spichlerz z XVIII wieku oraz kryptę Trzech Wielkich Mistrzów Krzyżackich w katedrze św. Jana Ewangelisty.

Zamek w Kwidzynie, fot: pomorskie.travel

Położony nad jeziorami: Sztumskim i Barlewickim Sztum to kolejny przystanek na trasie przybliżającej Powiśle. Sztum słynie nie tylko z malowniczego położenia nad dwoma akwenami, ale przede wszystkim ze swojej historii, na zawsze już splecionej z Zakonem Krzyżackim. To tutaj w XIV wieku Krzyżacy wybudowali obronną warownię, która stała się siedzibą krzyżackiego wójta. Swoją twierdzę zakonnicy budowali z kamienia i cegły, dzięki czemu przetrwała wieki i dziś jest siedzibą oddziału Muzeum Zamkowego w Malborku. Przy twierdzy działa Bractwo Rycerzy Ziemi Sztumskiej, dzięki czemu rycerska legenda żyje w mieście do dziś.

Zwiedzając okolice Sztumu, warto zajrzeć do Waplewa Wielkiego i poświęcić chwilę na zwiedzanie niezwykle urokliwego Pałacu Sierakowskich. To miejsce, które w XIX wieku, niezwykle trudnym dla polskiej historii, stanowiło ośrodek polskości. Bywali tu polscy arystokraci, artyści, poeci i pisarze.

Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim, fot: M. Michalska

Z kolei w Prabutach, prawie na granicy województwa pomorskiego i warmińsko-mazurskiego, warto zajrzeć na podziemny szlak wodociągów. Korytarze powstałe pod Starym Miastem datowane są na XVIII wiek, a wybudowano je ze względu na niebezpieczeństwo związane z licznymi pożarami.

Powiśle, za dnia pełne uroku, wieczorami tajemnicze i skryte. Kto wie, może w krzyżackich zamkach spotkać można ducha wielkiego mistrza?

Powiśle i co dalej...

Podróżując po Powiślu warto wybrać się na wycieczkę za Wisłę, na Kociewie. To właśnie tu znajduje się niepowtarzalna warownia krzyżacka, zamek w Gniewie, a także dostojnie górujące nad Pelplinem dawne Opactwo Cysterskie. Na północy Powiśle graniczy z Żuławami, których urok i niepowtarzalny charakter jest znany wszystkim wytrawnym wędrowcom. Warto wybrać się także do Trójmiasta, gdzie bogactwo atrakcji jest największe. Gdańsk, Gdynia i Sopot, tu zawsze jest co robić, przez cały rok.

Zamek w Sztumie, fot: M.Michalska 

Zamek Kapituły Pomezańskiej w Kwidzynie

Powstały na przełomie XIII i XIV w. zamek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie stanowi największą atrakcję turystyczną Powiśla, jest ważnym punktem na mapie Szlaku Zamków Gotyckich, a dla pasjonatów historii, Zakonu, średniowiecza oraz okolicznych ziem wciąż nie do końca odkrytą kartą.

Zamek wzniesiono z kamieni i cegieł w formie czteroskrzydłowej budowli na planie kwadratu o boku 44 m. W każdym z narożników ustawiona została wieża, zaś na dziedzińcu dwukondygnacyjne krużganki, które służył jako korytarze. Większość prac została zakończona do 1350 r., jedynie charakterystyczne gdanisko powstało dopiero w latach 80 XIV w.

Szlak Zamków Gotyckich

Skrzydła zamku, z których jako pierwsze powstało wschodnie, następnie kolejno południowe, zachodnie i północne, miały po pięć-sześć kondygnacji i kryte były dwuspadowym dachem. Elewacja zewnętrzna posiadała ostrołukowe, różnej wielkości, blendy, okna i okienka strzelnicze, a nad biegnącym dookoła maswerkowym fryzem widoczne są okienka strzelnicze ganku obronnego. Znajduje się tu również brama wjazdowa (zwana Zimną), która została umieszczona w bogato profilowanej niszy bramowej o dekoracyjnym układzie cegieł.

Wchodząc na dziedziniec zamkowy, kierujemy się na taras widokowy, z którego można obserwować panoramę Doliny Wisły, a szczególną uwagę przykuwają dwie armaty z 1861 i 1863 r., zdobyte przez Prusy w wojnie z Francją w latach 1870-1871.

W średniowieczu piwnice i przyziemie zamku mieściły m.in. kuchnię, spiżarnię, palenisko centralnego ogrzewania oraz pomieszczenia dla służby. Na pierwszym piętrze w skrzydle północnym mieścił się refektarz zimowy (jadalnia) z unikalnym sklepieniem palmowym, kaplica oraz mieszkanie proboszcza. W części zachodniej usytuowano sypialnię (dormitorium), zaś w nieistniejącym obecnie skrzydle wschodnim zlokalizowany był szpitalik. Skrzydło południowe mieściło refektarz letni i salę posiedzeń (kapitularz).


Ocalałe skrzydło i wieża w kwidzyńskiej warowni, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Celem podróży wielu turystów zafascynowanych zamkiem w Kwidzynie jest najdłuższe w Europie średniowieczne Gdanisko, które pełniło funkcję wieży ustępowej (latryny).

Pierwotnie zamek stanowił samodzielne założenie, dopiero w późniejszym etapie został on połączony wraz z wybudowaną obok katedrą. Punktem stycznym obu budowli była wieża południowo - wschodnia, przekształcona na dzwonnicę. Katedra została ukończona na początku XIV w., na okres ten datowane jest powstanie niepowtarzalnego zespołu architektonicznego, w którego skład weszły dwa zamki (biskupi i kapituły), katedra oraz miasto. Poszczególne człony miały własne umocnienia, a połączone murami tworzyły system obronny, doskonale wkomponowany w warunki naturalne terenu. Zamek stał się siedzibą kapituły pomezańskiej, a także centrum religijnym i polityczno-administracyjnym.


Słynne gdanisko zamku w Kwidzynie, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Na przestrzeni lat zamek był kilkukrotnie niszczony w wyniku działań wojennych, a na początku XVI w. całkowitemu zniszczeniu uległ zamek biskupi.

Kolejnym ważnym punktem w historii budowli jest przejście biskupów pomezańskich, którzy do tej pory rezydowali na zamku, na protestantyzm. Pierwszy protestancki biskup przeprowadził remont zamku, zaś po jego śmierci obiekt został przejęty przez urzędników księcia Albrechta Hohenzollerna, otrzymując tym samym funkcje rządowe. Zamek był także rezydencją, w której gościli znamienici goście.  To właśnie tu zatrzymał się car Rosji, Piotr I, podczas swojej wizyty w mieście, na zaproszenie króla pruskiego Fryderyka I.

Spacer po Kwidzynie

Po 1772 r. zamek stał się siedzibą sądu, a jego wnętrza przebudowano na sale sądowe i więzienne. W 1798 r. władze pruskie nakazały wyburzyć skrzydła wschodnie i najbardziej reprezentacyjne - południowe.

Po roku 1854, na mocy rozporządzenia króla Fryderyka Wilhelma IV zaprzestano dewastacji zamku i rozpoczęto prace rekonstrukcyjne. Ich najistotniejszy etap przeprowadzono w roku 1874, pod kierunkiem Gustava Reicherta. W rezultacie odbudowano wieże narożne, zrekonstruowano sklepienia w pomieszczeniach pierwszego piętra skrzydła północnego i uzupełniono detal architektoniczny.
Zamek pełnił funkcję sądu i więzienia aż do 1935 r., następnie został przekształcony na siedzibę hitlerowskiej szkoły Hitlerjugend HJ-Ostlandführerschule i tę funkcję pełnił aż do zakończenia II Wojny Światowej. Po zajęciu miasta przez Armie Czerwoną zamek, w odróżnieniu od Starego Miasta, szczęśliwie uniknął poważniejszych zniszczeń, splądrowano jedynie jego wnętrza. Od 1950 r. w swoich murach gości Muzeum Zamkowe, które na swoich wystawach prezentuje kulturę materialną Dolnego Powiśla.


Wystawa stała Muzeum Zamkowego w Kwidzynie, pomorskie.travel, M.Ochocki

Zwiedzając muzealne wystawy możemy zapoznać się z rzemiosłem artystycznym Warmii i Pomorza, rzeźbą barokową, kulturą ludową Dolnego Powiśla oraz przyrodą Polski północnej. Ciekawą wystawą stałą jest sala prezentująca narzędzia kar i tortur z XVI - XVIII w. Ponadto organizowane są wystawy czasowe, spotkania kulturalne i koncerty.