Co warto zobaczyć na Kaszubach - atrakcje Kaszub

Od jezior i wzgórz po pola pełne maków i doliny porośnięte trawą. Od klasycznej tabaki po truskawkę kaszubską skąpaną w promieniach letniego słońca. Od dawnej kaszubskiej chëczy po liczne muzea przybliżające niezwykle bogatą tradycję regionu. Kaszuby Południowe, teren od Żukowa po Przechlewo, zachwyca krajobrazem i fascynuje kulturą.

Kaszuby Południowe czy Kaszuby Północne? Gdyby zadać miłośnikom Kaszub takie pytanie, z pewnością nie potrafiliby na nie odpowiedzieć. To bardzo różnorodny teren, z nieporównywalnymi do siebie walorami i inną historią.  

Szwajcaria Kaszubska -  tak mówi się o centralnej części Kaszub. Nazwa nie jest przypadkowa. To część o największym zróżnicowaniu terenu, pełne wzgórz i jezior. Zlokalizowana jest w okolicy Wieżycy (329 m n.p.m.), najwyższego wzniesienia nie tylko na Kaszubach i w północnej Polsce, ale w całym Niżu Europejskim. To tutaj znajduje się Kaszubski Park Krajobrazowy z bukowymi, sosnowymi i świerkowymi lasami oraz wyjątkowymi gatunkami ptaków (jak tracze czy sowa włochatka) oraz nietoperzami, a nawet żmiją zygzakowatą. Przez Szwajcarię Kaszubską przebiega czerwony szlak turystyczny, który każdego roku pokonywany jest zarówno przez piechurów jak i rowerzystów. Zimą okolice Wieżycy to fantastyczne miejsce wypadowe dla narciarzy. Latem zaś warto wejść na szczyt i z wieży widokowej podziwiać okolicę.

Foto: Kaszubski Park Krajobrazowy, M.Karczewska

Szwajcaria Kaszubska to jednak nie tylko podgórskie krajobrazy czy polodowcowe jeziora. To także kultura i tradycja, która w tym miejscu widoczna jest na każdym kroku. Nazwy miejscowości pisane są w dwóch językach - po kaszubsku i po polsku. Wszędzie słychać język kaszubski, swoistą mieszankę języka niemieckiego i polskiego. Trudno zrozumieć, co mówi Kaszub. Na szczęście ludzie zamieszkujący te tereny są mili i uczynni i gdy coś nie jest jasne, puszczają oko przekładając ze swojego na polski.

Które miasto jest stolicą Kaszub? Tego nie wie nikt, bo od lat w tej kwestii zdania są mocno podzielone. Choć z reguły przyjmuje się, że stolicą całego regionu są Kartuzy, nie brakuje zwolenników tezy, że to Kościerzyna powinna nosić to zaszczytne miano. Z kolei, gdy wjeżdżamy do Gdańska, na tablicach widnieje napis: Gdańsk, stolica Kaszub. I bądź tu, człowieku, mądry?

Foto: UM Kościerzyna

Niezaprzeczalny jest jednak fakt, że Kartuzy, położone nad czterema jeziorami to jedno z tych miast, które najbardziej promuje kulturę kaszubską. Już przed II wojną światową Kartuzy stanowiły centrum Szwajcarii Kaszubskiej. Turyści bywali tu przez cały rok, odwiedzali kolegiatę i pływali po okolicznych jeziorach. Dziś działa tu m.in. Muzeum Kaszubskie im. F. Tredera zawierające zbiory dotyczące historii i folkloru Kaszub.

W okolicach Kartuz, na terenie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego otoczonego jeziorami i lasami znajduje się Chmielno. Niewielka miejscowość, jednak niezwykle popularna wśród wodniaków oraz… miłośników kaszubskiej ceramiki. Niezmiennie od pokoleń Chmielno zamieszkuje rodzina Neclów, znana w całej Polsce z zamiłowania do garncarstwa. Do dziś Neclowie ręcznie produkują tradycyjne kaszubskie wazony, zastawy, dzbany czy misy z typowymi regionalnymi wzorami: tulipanami, liliami, rybimi łuskami czy kaszubską gwiazdą.

Foto: Muzeum Ceramiki Neclów w Chmielnie

Ozdoby te to jednocześnie tradycyjne motywy malarskie (sztuka malowania na szkle) i hafciarskie na Kaszubach. Szkół haftu kaszubskiego jest kilkanaście, dlatego w zależności od miejsca, w którym się znajdziemy, wzory będą się różnić.

Podróżując dalej w głąb regionu, mijając Kościerzynę z odrestaurowaną starówką i wspaniałym Starym Browarem, gdzie warzy się klasyczne kaszubskie piwo, dojedziemy do Wdzydz Kiszewskich. To miejscowość turystyczna, prawdziwy raj dla wodniaków i miłośników historii. Wdzydze, położone nad jeziorem Gołuń, są jednocześnie siedzibą najstarszego w Polsce skansenu – Kaszubskiego Parku Etnograficznego. Założono go w 1906 roku i do dziś jest jedną z najważniejszych atrakcji historycznych na Pomorzu i w Polsce.

Foto: Jezioro Wdzydze

Kaszuby Południowe hipnotyzują i zachwycają. To miłość od pierwszego wejrzenia, a kto raz je pokocha, kochać będzie już zawsze.

 

Język Kaszubski

Język Kaszubski

Należący do grupy języków zachodniosłowiańskich, jedyny w Polsce zarejestrowany jako oficjalny język regionalny, posiada aż 76 gwar, a bywa że gwara z gwarą się nie zrozumie. To właśnie jest język kaszubski.

Zachowały się w nim archaizmy polskie, które zostały już dawno zapomniane w polszczyźnie, funkcjonują także germanizmy. Zdradliwy akcent może zmylić nie jednego śmiałka, wypowiadającego powszechnie znane polskie wyrazy, mówi słowa o zupełnie odmiennym znaczeniu w kaszubskim. Należy pamiętać, że kiedy Kaszuba wysyła Ciebie do sklepu po powidła, to należy ich szukać piwnicy, bo w kaszubskim sklep oznacza piwnicę. Wiele jest takich mylnych słów i nie raz będzie trudno zrozumieć co autor ma na myśli, ale to właśnie jest najpiękniejsze w języku regionalnym. Zmiana liter, zmiękczanie twardych polskich głosek, brak miękkich spółgłosek sprawia, że przy szybkiej wymowie język ten staje się niezrozumiały dla słuchaczy.

Coraz mniej osób posługuje się tym tajemniczym językiem. Ludzie młodzi niechętnie się go uczą, a nawet jak go znają to wstydzą się używać, zaś osób starszych, znających nie jedną kaszubską gwarę jest coraz mniej na świecie. W celu podtrzymania tradycji językowej wprowadzone w niektórych szkołach lekcje kaszubskiego, zaś w urzędach gmin Parchowo i Sierakowice, posługiwać się nim można jako językiem urzędowym, na równi z językiem polskim. Pomimo iż język kaszubski zanika i został już wpisany na liście UNESCO w "Czerwonej Księdze Języków Zagrożonych" to warto wybrać się na Kaszëbë aby posłuchać regionalnych legend i opowieści w tym magicznym i tajemniczym języku.

Wydawać by się mogło, że na całych Kaszubach obowiązuje jeden, ten sam język. Jednak zdarzyć się może, że Kaszub z Kartuz nie zrozumie się z Kaszubem z Pucka. A co dopiero powiedzieć ma turysta, który szukając noclegu trafił do Kaszubskiej chaty? Tutaj śpieszymy z pomocą! Poniżej za pomocą krótkiego słowniczka, postaramy się przybliżyć najpotrzebniejsze i najczęściej słyszane słowa:

Dzień dobry- dobri dzéń

Do widzenia- do ůzdrzeniô

Dziękuję- dzãkujã

Proszę- Proszã

Pokój (pomieszczenie)- jizba

Dom- dóm, chëcz

Piwnica- Sklep

W środku ( w domu)- bënë

Rower- kòło

Samochód- autół

Pociąg- Bana

Autobus- aùtobùs

Dworzec kolejowy- banowiszcze, banhòf

Śniadanie- frisztëk

Obiad- pôłnié

Kolacja- wieczerzô

Herbata- arbata

Chleb- chléb

Ciasto- kùch

Drożdźówka- szneka z glancem

Ryba- rëba

Dorsz- pòmùchel , pòmùchélc

Flądra- bańtka

Morze- mòrzé

Morze Bałtyckie- bôłt

Restauracja- restauracëjô

Pomoc- pòmòc

Lekarz- gòjicel , doktòr

Szpital- bòlëca

Apteka- aptéka

Sklep- krôm

Żona- białka

Mąż- chłop, slëbnik

Foto: Dep. Turystyki, UMWP