Powisle. The kingdom of plumps and the Teutonic castles.

Situated on the east coast Powisle is at the bored of two vaivodeships:  Pomeranian and Warmian-Mazurian.  Luckily for the Pomeranian, in its borders there are many lakes, rivers and forests full of beautiful walking paths.  Those who love history and architecture will come to Powisle to visit the castles, fortresses and crypts, which there are quite a lot of them.

Powisle is situated in the area of Lower Vistula , which is the land of beautiful landscapes and quite complicated history. This land changed its nationality many times and finally became part of Pomerania and Poland.

Flavours of Powisle

Powisle is rich with lakes and rivers. There are also forests here, which are an excellent palace for strolling and active way of spending time. There are also quite a lot of farming areas, which especially in the Spring time create charming panoramas and orchards with apples, pears and plumps. Those are the plumps that locals farmers are so proud of. The plump of Powisle is a rarity and the good of the region. The most famous plump is from the Neborowo Wielkie. It is used for  a classical plump jam and the tincture, which is the hallmark of the region.

  Fot: http://arabiasaudyjska-ksa.blogspot.com

Powisle is appreciated not only for its geographical location and features. This is the land where there are two artefacts from the Teutonic times.

Powiśle - what's worth seeing?

First, let’s go to Kwidzyn, called the capital of the Lower Powisle. Over the city, situated at the Liwa river, there is a castle of the wormer chapter house of the Pomesanians. The castle was modelled on the other Teutonic castles from the region. The castle was built in XIII/XIV c. and during its golden age it was the centre of the religious and political – administrative life. The most characteristical feature of the castell in, so called  “Gdanisko”, the tower emerging form the castle walls. It was connected with the rest of the castle with the corridor supported on brick arcades. It looks really spectacular and visiting Kwidzyn You have to drive down Gdanska Street, beneath the arcades. Visiting the city, it is worth looking at the former. Medieval, brick city walls from XIV c. , four-storey granary, brick granary from XVIII and the crypt of the three Grand Masters of the Teutonic Order in the St. John Evangelist Cathedral.

Castle in Kwidzyn, fot: pomorskie.travel

Sztum, situated at the two lakes: Sztumskie and Barlewickie is another stop while visiting the region. Sztum is famous not only due to its beautiful location at the two lakes but because of its history so much joined with the Teutonic Order. This was the place where in XIV c. Teutons built the defensive fortress, which became the sit of the mayor. The fortress was built from the field stones and the bricks, due to that it lasted till today. Now, it is a part of the Castle Museum in Malbork. There is also a Sztum Land Gild, so the knight tradition is still alive in the city.

Driving around Sztum, it is worth to see Waplewo Wielkie, to see the Sierakowski Palace. This place, during the difficult times of XIX c. was the centre where Polish tradition, culture and language was cultivated. There were many Polish aristocrats, artists, poets and writers coming here.

The Sierakowski Palace in Waplewo Wielkie, fot: M. Michalska

In Prabuty, on the other hand, almost at the border of the Pomeranian and the Warmian-Mazurian vaivodeships, it is worth visiting the underground waterworks route. The corridors under the Old Town were built around XVIII due to many dangerous fires.

Powisle, during the day full of charm, in the evenings, mysterious. Who knows, maybe in the former Teutonic castle, there are still some ghosts of the Grand Masters?

Zamek Kapituły Pomezańskiej w Kwidzynie

Powstały na przełomie XIII i XIV w. zamek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie stanowi największą atrakcję turystyczną Powiśla, jest ważnym punktem na mapie Szlaku Zamków Gotyckich, a dla pasjonatów historii, Zakonu, średniowiecza oraz okolicznych ziem wciąż nie do końca odkrytą kartą.

Zamek wzniesiono z kamieni i cegieł w formie czteroskrzydłowej budowli na planie kwadratu o boku 44 m. W każdym z narożników ustawiona została wieża, zaś na dziedzińcu dwukondygnacyjne krużganki, które służył jako korytarze. Większość prac została zakończona do 1350 r., jedynie charakterystyczne gdanisko powstało dopiero w latach 80 XIV w.

Szlak Zamków Gotyckich

Skrzydła zamku, z których jako pierwsze powstało wschodnie, następnie kolejno południowe, zachodnie i północne, miały po pięć-sześć kondygnacji i kryte były dwuspadowym dachem. Elewacja zewnętrzna posiadała ostrołukowe, różnej wielkości, blendy, okna i okienka strzelnicze, a nad biegnącym dookoła maswerkowym fryzem widoczne są okienka strzelnicze ganku obronnego. Znajduje się tu również brama wjazdowa (zwana Zimną), która została umieszczona w bogato profilowanej niszy bramowej o dekoracyjnym układzie cegieł.

Wchodząc na dziedziniec zamkowy, kierujemy się na taras widokowy, z którego można obserwować panoramę Doliny Wisły, a szczególną uwagę przykuwają dwie armaty z 1861 i 1863 r., zdobyte przez Prusy w wojnie z Francją w latach 1870-1871.

W średniowieczu piwnice i przyziemie zamku mieściły m.in. kuchnię, spiżarnię, palenisko centralnego ogrzewania oraz pomieszczenia dla służby. Na pierwszym piętrze w skrzydle północnym mieścił się refektarz zimowy (jadalnia) z unikalnym sklepieniem palmowym, kaplica oraz mieszkanie proboszcza. W części zachodniej usytuowano sypialnię (dormitorium), zaś w nieistniejącym obecnie skrzydle wschodnim zlokalizowany był szpitalik. Skrzydło południowe mieściło refektarz letni i salę posiedzeń (kapitularz).


Ocalałe skrzydło i wieża w kwidzyńskiej warowni, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Celem podróży wielu turystów zafascynowanych zamkiem w Kwidzynie jest najdłuższe w Europie średniowieczne Gdanisko, które pełniło funkcję wieży ustępowej (latryny).

Pierwotnie zamek stanowił samodzielne założenie, dopiero w późniejszym etapie został on połączony wraz z wybudowaną obok katedrą. Punktem stycznym obu budowli była wieża południowo - wschodnia, przekształcona na dzwonnicę. Katedra została ukończona na początku XIV w., na okres ten datowane jest powstanie niepowtarzalnego zespołu architektonicznego, w którego skład weszły dwa zamki (biskupi i kapituły), katedra oraz miasto. Poszczególne człony miały własne umocnienia, a połączone murami tworzyły system obronny, doskonale wkomponowany w warunki naturalne terenu. Zamek stał się siedzibą kapituły pomezańskiej, a także centrum religijnym i polityczno-administracyjnym.


Słynne gdanisko zamku w Kwidzynie, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Na przestrzeni lat zamek był kilkukrotnie niszczony w wyniku działań wojennych, a na początku XVI w. całkowitemu zniszczeniu uległ zamek biskupi.

Kolejnym ważnym punktem w historii budowli jest przejście biskupów pomezańskich, którzy do tej pory rezydowali na zamku, na protestantyzm. Pierwszy protestancki biskup przeprowadził remont zamku, zaś po jego śmierci obiekt został przejęty przez urzędników księcia Albrechta Hohenzollerna, otrzymując tym samym funkcje rządowe. Zamek był także rezydencją, w której gościli znamienici goście.  To właśnie tu zatrzymał się car Rosji, Piotr I, podczas swojej wizyty w mieście, na zaproszenie króla pruskiego Fryderyka I.

Spacer po Kwidzynie

Po 1772 r. zamek stał się siedzibą sądu, a jego wnętrza przebudowano na sale sądowe i więzienne. W 1798 r. władze pruskie nakazały wyburzyć skrzydła wschodnie i najbardziej reprezentacyjne - południowe.

Po roku 1854, na mocy rozporządzenia króla Fryderyka Wilhelma IV zaprzestano dewastacji zamku i rozpoczęto prace rekonstrukcyjne. Ich najistotniejszy etap przeprowadzono w roku 1874, pod kierunkiem Gustava Reicherta. W rezultacie odbudowano wieże narożne, zrekonstruowano sklepienia w pomieszczeniach pierwszego piętra skrzydła północnego i uzupełniono detal architektoniczny.
Zamek pełnił funkcję sądu i więzienia aż do 1935 r., następnie został przekształcony na siedzibę hitlerowskiej szkoły Hitlerjugend HJ-Ostlandführerschule i tę funkcję pełnił aż do zakończenia II Wojny Światowej. Po zajęciu miasta przez Armie Czerwoną zamek, w odróżnieniu od Starego Miasta, szczęśliwie uniknął poważniejszych zniszczeń, splądrowano jedynie jego wnętrza. Od 1950 r. w swoich murach gości Muzeum Zamkowe, które na swoich wystawach prezentuje kulturę materialną Dolnego Powiśla.


Wystawa stała Muzeum Zamkowego w Kwidzynie, pomorskie.travel, M.Ochocki

Zwiedzając muzealne wystawy możemy zapoznać się z rzemiosłem artystycznym Warmii i Pomorza, rzeźbą barokową, kulturą ludową Dolnego Powiśla oraz przyrodą Polski północnej. Ciekawą wystawą stałą jest sala prezentująca narzędzia kar i tortur z XVI - XVIII w. Ponadto organizowane są wystawy czasowe, spotkania kulturalne i koncerty.