Das Land, das als Werder bezeichnet wird, zeichnet sich durch sein absolut ebenes Gelände aus, das nirgendwo sonst in Polen zu finden ist. Im Deltagebiet des polnischen Königsflusses – der Weichsel, erstrecken sich, wohin man auch blickt, bunte rechteckige Felder, wo man ab und zu auch einige an Kanälen wachsende Weiden entdecken kann. Das Land, das einfach und monoton zu sein scheint, sticht in Wirklichkeit durch seine Dynamik und die perfekte Eintracht des Menschen und der Natur hervor. Der landwirtschaftliche Charakter des Werders wird durch die noch aus der Zeit der Ordensritter stammende Anordnung der Dörfer unterstrichen, wobei die schön gelegenen mennonitischen Friedhöfe an die Ankömmlinge aus den Niederlanden erinnern.

Die Fläche des Werders beträgt über 1740 km², wovon 450 km² Gebiete umfassen, die unter dem Meeresspiegel liegen. In der Ortschaft Raczki Elbląskie /Unterkerbswalde/ befindet sich die niedrigste Stelle in Polen, die 1,8 m unter dem Meeresspiegel liegt. Im Gebiet des Werders und der Umgebung befinden sich größere Städte, wie etwa Nowy Dwór Gdański /Tiegenhof/, Tczew /Dirschau/, Malbork /Marienburg/ sowie der Dreistädteverbund (Trójmiasto). Charakteristisch für den Werder ist seine Lage unter dem Meeresspiegel, wodurch sich eine Flutgefahr ergibt. Den Wasserüberschuss regeln Kanäle, Deiche, Meliorationsgräben sowie Pumpen.

Siedlertätigkeit fand im Gebiet des Werders höchstwahrscheinlich bereits in der Bronzezeit statt. Spätere Jahrhunderte brachten wegen schwieriger natürlicher Bedingungen keinen Bevölkerungszuwachs. Sumpflandschaften sowie eine ständige Überflutungsgefahr haben erfolgreich potentielle Siedler abgeschreckt. Dies begann sich unter der Herrschaft des Deutschritterordens zu ändern. Der Orden fing an, das Land trocken zu legen, Deiche und Dämme zu errichten. Dies führte dazu, dass das Gebiet des Werders sich langsam mit Menschen füllte. Man begann Wälder zu roden und das Land zu bewirtschaften. Bereits im 15. Jahrhundert zogen Mennoniten aus den Niederlanden ins Gebiet des Werders ein, die ihre Traditionen und Kultur mit einführten. Außerdem stand Werder auch unter dem Einfluss anderer Kulturen: der pommerschen Kultur, der Deutschritterordenskultur, der deutschen Kultur, der polnischen Kultur und nach dem 2. Weltkrieg auch der ukrainischen Kultur, deren Vertreter Ankömmlinge aus den südlichen Gebieten der polnischen Vorkriegsrepublik waren. Das Ende des 2. Weltkriegs brachte eine Katastrophe für das Gebiet des Werders. Im Jahre 1945 hat die zurückweichende deutsche Armee die Mehrheit der Deiche und Pumpen zerstört, was eine Überflutung dieses Gebiets herbeiführte. Die Nachkriegsjahre standen unter dem Zeichen der großen Anstrengung der erneuten Trockenlegung des Werders, was dazu führte, dass Siedler aus dem Landesinneren wieder hierher zuzogen.

Die historischen Objekte des Werders umfassen malerische Kirchen mit ihren charakteristischen Holztürmen, Laubenganghäuser und sehr schön gelegene mennonitischen Friedhöfe. Empfehlenswert ist auch der Ausflug mit der Schmalspurbahn, Fluss- und Kanalfahrten auf dem Weichselwerderring (Pętla Żuławska) und der Besuch im Werder Historischen Park (Żuławski Park Historyczny).


Übers. EuroInterpret - D. Moser

 

Żuławskie sady

Żuławskie sady

Żuławy to kraina, która skrywa w sobie wiele tajemnic. W 2015 roku podczas niezwykłej pomologicznej przygody, odkryto jedną z nich - historyczne drzewa owocowe! 

Przeprowadzono projekt edukacyjny "Tradycyjne sady i drzewa owocowe jako cenny rezerwuar przyrodniczy, historyczny i kulturowy Żuław Delty Wisły", podczas którego odbyły się:

1.Szkolenia lokalnych liderów- miłośników i pasjonatów historycznych odmian drzew owocowych.

Cykl edukacyjny skierowany był do mieszkańców powiatu nowodworskiego, wykazujących gotowość i zainteresowanie współpracą z Klubem Nowodworskim przy działaniach służących ochronie i promowaniu starych odmian drzew owocowych, w szczególności: właścicieli starych sadów, drzew owocowych, działkowców, sadowników, sołtysów, nauczycieli, aktywnych mieszkańców.

Dodatkowo Klub Nowodworski zaprosił mieszkańców powiatu Nowodworskiego do kulinarnej zabawy, której celem była promocja tradycyjnych odmian owoców rosnących na żuławach. W dniu 28 listopada 2015 roku w Żuławskim Parku Historycznym w Nowym Dworze Gdańskim odbyło się rozstrzygnięcie konkursu. Zadaniem mieszkańców było zebranie owoców (jabłka, gruszki, śliwy, morele, wiśnie, czereśnie, orzechy…) i wykonanie potrawy (ciasto, babeczki, mięso z dodatkiem owoców) lub przetwór owocowy (marynatę, sok, dżem, konfitura, cydr, piwo, nalewkę). Przy przygotowywaniu potraw pasjonaci żuławskich kulinariów historycznych mogli wykorzystać również przepisy mam, babć, prababek. W wyniku głosowania publiczności przyznano autorom oraz ich wspaniałym potrawą następujące miejsca na podium kulinarnym:

I miejsce: sałatka z brukwi Pomorskiej Różanką berneńską (jabłko), autorka przepisu: Ewa Wasilewska

II miejsce: galaretka z Papierówki z wanilią, autorka przepisu: Monika Lackowska- Łącz

III miejsce: dynia duża z Różanką berneńską, autorka przepisu: Krystyna Mrozowska

IV miejsce: Cydr na szybko na sposób angielski z Kronselskiej , autorka przepisów: Monika Lackowska- Łącz

2. Nasadzenia starych odmian w miejscach publicznych

W efekcie zasadzono 30 drzew owocowych tradycyjnych odmian przy siedzibach instytucji publicznych oraz na gruntach osób prywatnych, które udostępniły teren i zadeklarowały, że będą prowadzić opiekę nad zasadzonymi drzewami oraz edukować zainteresowane osoby w zakresie historycznych odmian drzew owocowych.

3. Inwentaryzację pomologiczną na obszarze Żuław Wiślanych

Inwentaryzacja historycznych odmian drzew owocowych głównie przeprowadzona była w starych sadach, alejach i szpalerach drzew przydrożnych siedliskach, parkach, na międzywalach na terenie powiatu nowodworskiego, przez eksperta- pomologa z Ogrodu Botanicznego Polskiej Akademii Nauk w Powsinie- Ryszard Rawski przy współpracy Marka Opitza i Dominika Sudoł, pasjonatów i miłośników historycznych odmian drzew owocowych, właścicieli starych przydomowych sadów. Zinwentaryzowano 26 miejsc. W sumie oznaczono 57 odmian.

4. Seminarium podsumowujące projekt zorganizowane przez Stowarzyszenie Miłośników Nowego Dworu Gdańskiego-Klub Nowodworski W Żuławskim Parku Historycznym w Nowym Dworze Gdańskim, 31 marca 2016 r.