Oberland. Ein Pflaumenparadies reich an Burgen des Deutschen Ritterordens

Das Oberland liegt am östlichen Weichselufer, im Grenzgebiet zweier Wojewodschaften: Pomorskie und Ermland-Masuren. Glücklicherweise liegen die meisten Seen, Flüsse und Wälder mit malerischen Pfaden innerhalb unserer Region. Geschichtsliebhaber werden das Oberland wegen der vielen Burgen, Festungen und Krypten besuchen, an denen es hier nicht fehlt.

Das Oberland (Powiśle) liegt am unteren Abschnitt der Weichsel. Dieses Gebiet lockt mit malerischen Landschaften und seiner ziemlich verzwickten Geschichte. Mehrmals wechselte es seine staatliche Zugehörigkeit, um schließlich in der Region Pomorskie und bei Polen zu bleiben.

Das Oberland ist auch reich an Seen und Flüssen. Auch die weiten Wälder sind ein Traum für Spaziergänger und Fans der aktiven Freizeitgestaltung. Es fehlt hier auch nicht an bewirtschafteten Feldern und Obstgärten mit Äpfeln, Pflaumen und Birnen. Vor allem auf die Pflaumen sind die hiesigen Obstbauer stolz. Die Oberlandpflaume ist eine Rarität und  ein Gut der Region. Am besten schmecken die aus Neborowo Wielkie. Aus dieser Pflaume werden klassische Konfitüren und  der Pflaumenlikör gemacht, der inzwischen zum Markenzeichen der Region geworden ist.

Das Oberland wird aber nicht nur wegen seiner Lage und der landschaftlichen Vorzüge geschätzt. Es befinden sich hier noch zwei große Baudenkmäler aus der Zeit des Deutschordenslandes.

Zuerst besuchen wir Marienwerder (Kwidzyn). Über der Stadt an der Liebe (Liwa) thront das Schloss des Domkapitels von Pomesanien, dessen Bau den Ordensburgen nachempfunden ist. Erbaut wurde es an der Wende  vom XIII zum  XIV Jhd. und war in seiner Glanzzeit  das  Religions- und Verwaltungszentrum der Region. Charakteristisch an diesem Bau ist der Turm, der zwar mit der Burg mit einem überdachten Gang auf Holzpfeilern verbunden ist, aber selbst außerhalb der Befestigungsmauern steht. Es sieht spektakulär aus und beim Besuch in Marienwerder soll man unbedingt über die Danziger Straße unten durch fahren. Es lohnt auch die Überbleibsel der gotischen Stadtmauer aus dem XIV Jhd., den vierstöckigen Speicher aus dem XVIII Jhd. und die Krypta mit den Grabmälern dreier Hochmeister des Deutschen Ritterordens in der Kathedrale zu besichtigen.

Stuhm, zwischen den Seen Sztumskie und Barlewickie ist die nächste Station auf der Oberlandrundreise.  Doch nicht nur die Seen machen Stuhm bekannt, sondern auch Seite turbulente Geschichte, die in dem Fall nicht immer mit dem Deutschen Ritterorden in Verbindung stand. Hier bauten die Kreuzritter im XIV Jhd. eine große Festung, die zum Sitz des Burggrafen und später des Starosten wurde. Ihre Festung bauten die Kreuzritter aus Stein, weswegen sie wahrscheinlich alle Kriege überstanden hat und heute der Sitz einer Abteilung des Burgmuseums in Marienburg ist. Bei der Festung funktioniert auch die Ritterbruderschaft des Stuhmer Landes, wodurch die Ritterlegende in der Stadt weiter lebt.

In der Umgebung von Stuhm lohnt es das Waplewo Wielkie (Grosswaplitz) zu besuchen und das Herrenhaus der Sierakowskis zu besichtigen. Gerade in der fuer Polen turbulenten Zeit des XIX Jhds. Trafen sich hier polnische Adelige, Künstler und Schriftsteller. 

Dagegen in Prabuty, fast an der Grenze zur Wojewodschaft Ermlang-Masuren, sollte man sich die unterirdische Wasserleitungs-Route nicht entgehen lassen. Diese unterirdischen Gänge unter der Altstadt entstanden im XVIII Jhd. aus Angst von den drohenden Bränden, die es damals oft gab.

Das Oberland, tagsüber voller Charme, abends geheimnisvoll und zurückhaltend. Wer weiß, ob man in den alten Burgen nicht doch den Geist eines der Hochmeister trifft?

Zamek Kapituły Pomezańskiej w Kwidzynie

Powstały na przełomie XIII i XIV w. zamek kapituły pomezańskiej w Kwidzynie stanowi największą atrakcję turystyczną Powiśla, jest ważnym punktem na mapie Szlaku Zamków Gotyckich, a dla pasjonatów historii, Zakonu, średniowiecza oraz okolicznych ziem wciąż nie do końca odkrytą kartą.

Zamek wzniesiono z kamieni i cegieł w formie czteroskrzydłowej budowli na planie kwadratu o boku 44 m. W każdym z narożników ustawiona została wieża, zaś na dziedzińcu dwukondygnacyjne krużganki, które służył jako korytarze. Większość prac została zakończona do 1350 r., jedynie charakterystyczne gdanisko powstało dopiero w latach 80 XIV w.

Szlak Zamków Gotyckich

Skrzydła zamku, z których jako pierwsze powstało wschodnie, następnie kolejno południowe, zachodnie i północne, miały po pięć-sześć kondygnacji i kryte były dwuspadowym dachem. Elewacja zewnętrzna posiadała ostrołukowe, różnej wielkości, blendy, okna i okienka strzelnicze, a nad biegnącym dookoła maswerkowym fryzem widoczne są okienka strzelnicze ganku obronnego. Znajduje się tu również brama wjazdowa (zwana Zimną), która została umieszczona w bogato profilowanej niszy bramowej o dekoracyjnym układzie cegieł.

Wchodząc na dziedziniec zamkowy, kierujemy się na taras widokowy, z którego można obserwować panoramę Doliny Wisły, a szczególną uwagę przykuwają dwie armaty z 1861 i 1863 r., zdobyte przez Prusy w wojnie z Francją w latach 1870-1871.

W średniowieczu piwnice i przyziemie zamku mieściły m.in. kuchnię, spiżarnię, palenisko centralnego ogrzewania oraz pomieszczenia dla służby. Na pierwszym piętrze w skrzydle północnym mieścił się refektarz zimowy (jadalnia) z unikalnym sklepieniem palmowym, kaplica oraz mieszkanie proboszcza. W części zachodniej usytuowano sypialnię (dormitorium), zaś w nieistniejącym obecnie skrzydle wschodnim zlokalizowany był szpitalik. Skrzydło południowe mieściło refektarz letni i salę posiedzeń (kapitularz).


Ocalałe skrzydło i wieża w kwidzyńskiej warowni, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Celem podróży wielu turystów zafascynowanych zamkiem w Kwidzynie jest najdłuższe w Europie średniowieczne Gdanisko, które pełniło funkcję wieży ustępowej (latryny).

Pierwotnie zamek stanowił samodzielne założenie, dopiero w późniejszym etapie został on połączony wraz z wybudowaną obok katedrą. Punktem stycznym obu budowli była wieża południowo - wschodnia, przekształcona na dzwonnicę. Katedra została ukończona na początku XIV w., na okres ten datowane jest powstanie niepowtarzalnego zespołu architektonicznego, w którego skład weszły dwa zamki (biskupi i kapituły), katedra oraz miasto. Poszczególne człony miały własne umocnienia, a połączone murami tworzyły system obronny, doskonale wkomponowany w warunki naturalne terenu. Zamek stał się siedzibą kapituły pomezańskiej, a także centrum religijnym i polityczno-administracyjnym.


Słynne gdanisko zamku w Kwidzynie, fot. pomorskie.travel, M.Ochocki

Na przestrzeni lat zamek był kilkukrotnie niszczony w wyniku działań wojennych, a na początku XVI w. całkowitemu zniszczeniu uległ zamek biskupi.

Kolejnym ważnym punktem w historii budowli jest przejście biskupów pomezańskich, którzy do tej pory rezydowali na zamku, na protestantyzm. Pierwszy protestancki biskup przeprowadził remont zamku, zaś po jego śmierci obiekt został przejęty przez urzędników księcia Albrechta Hohenzollerna, otrzymując tym samym funkcje rządowe. Zamek był także rezydencją, w której gościli znamienici goście.  To właśnie tu zatrzymał się car Rosji, Piotr I, podczas swojej wizyty w mieście, na zaproszenie króla pruskiego Fryderyka I.

Spacer po Kwidzynie

Po 1772 r. zamek stał się siedzibą sądu, a jego wnętrza przebudowano na sale sądowe i więzienne. W 1798 r. władze pruskie nakazały wyburzyć skrzydła wschodnie i najbardziej reprezentacyjne - południowe.

Po roku 1854, na mocy rozporządzenia króla Fryderyka Wilhelma IV zaprzestano dewastacji zamku i rozpoczęto prace rekonstrukcyjne. Ich najistotniejszy etap przeprowadzono w roku 1874, pod kierunkiem Gustava Reicherta. W rezultacie odbudowano wieże narożne, zrekonstruowano sklepienia w pomieszczeniach pierwszego piętra skrzydła północnego i uzupełniono detal architektoniczny.
Zamek pełnił funkcję sądu i więzienia aż do 1935 r., następnie został przekształcony na siedzibę hitlerowskiej szkoły Hitlerjugend HJ-Ostlandführerschule i tę funkcję pełnił aż do zakończenia II Wojny Światowej. Po zajęciu miasta przez Armie Czerwoną zamek, w odróżnieniu od Starego Miasta, szczęśliwie uniknął poważniejszych zniszczeń, splądrowano jedynie jego wnętrza. Od 1950 r. w swoich murach gości Muzeum Zamkowe, które na swoich wystawach prezentuje kulturę materialną Dolnego Powiśla.


Wystawa stała Muzeum Zamkowego w Kwidzynie, pomorskie.travel, M.Ochocki

Zwiedzając muzealne wystawy możemy zapoznać się z rzemiosłem artystycznym Warmii i Pomorza, rzeźbą barokową, kulturą ludową Dolnego Powiśla oraz przyrodą Polski północnej. Ciekawą wystawą stałą jest sala prezentująca narzędzia kar i tortur z XVI - XVIII w. Ponadto organizowane są wystawy czasowe, spotkania kulturalne i koncerty.